प्राज्ञिकलाई विश्वविद्यालयका ‘कुलपति’ बनाउन सकिँदैन ?

वर्तमान समय नेपालमा रहेका डेढ दर्जन संख्याका विश्वविद्यालयमध्ये सबैभन्दा जेठो त्रिभुवन विश्वविद्यालय हो । यस विश्वविद्यालयबाट उत्पादित दक्ष जनशक्तिले देशका हरेक क्षेत्रमा योगदान पु¥याएको छ । विभिन्न क्षेत्रमा आवश्यक डाक्टर, इन्जिनियर, शिक्षक, प्राध्यापक, शासक, प्रशासक, अन्वेषक, वन विज्ञान, कृषि, लेखक, विश्लेषक बुद्विजीवीलगायत क्षेत्रमा दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नमा त्रिविको योगदान महत्वपूर्ण छ । देशमा सञ्चालित अन्य विश्वविद्यालयले पनि दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्न आ–आप्mनो ठाउँबाट योगदान दिइ नै रहेका छन् । तथापि, हाम्रो देशका विश्वविद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर सम्बन्धमा व्यापक असन्तुष्टि छ । यी विश्वविद्यालय गुणस्तरीय, अनुसन्धानमुखी, रोजगारमूलक तथा जीवन उपयोगी हुन नसकेको अवस्था छ ।

देशका विश्वविद्यालय अब्बल हुन नसक्नका पछाडि धेरै कारण छन् । तीमध्ये राजनीतिक हस्तक्षेप एउटा कारण हो । मुलुकमा प्रधानमन्त्री र शिक्षामन्त्री हुनका लागि कुनै पनि शैक्षिक योग्यता आवश्यक नपर्ने हाम्रोजस्तो देशमा विश्वविद्यालयका कुलपति प्रधानमन्त्रीलाई र सहकुलपति शिक्षामन्त्री हुने नीतिगत प्रबन्ध छ । यो नीति नै अव्यावहारिक छ । प्रधानमन्त्री र शिक्षामन्त्री राजनीतिज्ञ हुन् । शिक्षाविद् होइनन्, प्राज्ञिक होइनन् । राजनीति र शिक्षा फरक क्षेत्र हुन् । विश्वविद्यालयको कुलपति प्रधानमन्त्री र सहकुलपति शिक्षामन्त्री हुने नीतिगत प्रबन्ध भएकाले नै विश्वविद्यालयहरूमा राजनीतिक हस्तक्षेप हुने गरेको हो ।