पशुपन्छी पालनमा ढुसीको चुनौती

क्रोटोकसिन (ढुसीजन्य विषादी) शब्द ग्रीक शब्द माइकस ढुसी तथा ल्याटिन शब्द टोकसिकम विषादीबाट ब्युत्पन भएको मानिन्छ । यिनीहरू विषाक्त गराउने सूक्ष्म ढुसीबाट उत्पादित हुन्छन् । यिनीहरू विविध बाली बोटबिरुवा तथा पशुपन्छीको दाना बनाउँदा प्रयोग गरिने वनस्पतिजन्य सामग्रीजस्तै धान, मकै, गहुँ, धानको कनिका, बदामको पिना, तोरीको पिना, सूर्यमुखीको पिना, भटमासको पिना सहायक उत्पादनका रूपमा मानिन्छ । प्रायः साना अन्न गहँु, जौ, धानहरू ढुसीबाट कम प्रभावित हुने गर्छन् भने मकै बढी प्रभावित हुन्छ ।

हालसम्म ३ देखि ४ सयजति ढुसीजन्य विषाक्त पहिचान गरिएको छ, तर सबैले पशुपन्छीलाई असर गरी रोगी बनाउँदैनन् । यीमध्ये एफलाटोकसिन, ओटका टोकसिन फ्युमोनिसिन, भोमीटोकसिन, ट्राइको थेसेन, जेरालेनोन, टी–टोकसिनजस्ता ढुसीजन्य विषाक्तले भने पशुपन्छीको स्वास्थ्य अवस्थामा दीर्घ तथा जीर्णखाले असर पु¥याउने गर्छ । यी ढुसीजन्य विषाक्तहरू खासगरी फ्युजारियम एसपरजीलस तथा पेनीसिलियम प्रजातिबाट उत्पत्ति हुन्छन् । फ्युजारियमलाई खेतमा बालीनाली तथा बोटबिरुवामा संक्रमण गराउने ढुसी मानिन्छ भने एसपरजीलस तथा पेनीसिलियम प्रजातिलाई बाली बिरुवाबाट उत्पादित अन्न तथा दाल तेलहनका गेडाहरू भण्डारण गर्दा संक्रमण गराउने ढुसी मानिन्छन् । यसबाहेक यी ढुसीले उपरोक्तानुसारका सामग्री प्रयोग गरी तयार पारिएको दाना भण्डारण गर्दासमेत प्रदूषित गराउँछ ।