औंठा छाप क्रान्ति: मानव पहिचानको अद्वितीय माध्यम “फिंगर प्रिन्ट”

प्रकृतिको एउटा अनौठो रहस्य हाम्रै हातका औंलाहरूमा लुकेको छ । मानिसका हातका औंलाहरूमा हुने ती साना र जटिल रेखाहरू केवल छालाको बनोट मात्र होइनन्, प्रत्येक व्यक्तिको संसारकै सबैभन्दा विशिष्ट र कहिल्यै नक्कल गर्न नसकिने पहिचान पनि हुन् । औंठा छाप (फिंगर प्रिन्ट) को प्रयोग आजको आधुनिक विश्वमा बायोमेट्रिक सुरक्षाको सबैभन्दा बलियो खम्बा मानिन्छ । यसको विकासक्रम र वैज्ञानिक यात्रा निकै रोचक छ, जसले मानव सभ्यता र न्याय प्रणालीलाई नै परिवर्तन गरिदिएको छ । औंठा छापको आधुनिक प्रयोगको बीजारोपण १९औं शताब्दीको उत्तरार्धमा भएको मानिन्छ । सन् १८५८ मा भारतमा कार्यरत बेलायती प्रशासक सर विलियम हर्षेलले पहिलो पटक प्रशासनिक काममा औंठा छापको प्रयोग सुरु गरेको इतिहास छ।

उनले स्थानीय बासिन्दाहरूसँग सम्झौता गर्दा वा सरकारी पेन्सन वितरण गर्दा जालसाजी रोक्नका लागि हत्केला र औंठाको छाप लगाउन अनिवार्य गरेका थिए । यो अभ्यासले मानिसहरूलाई झुटो पहिचान बनाउनबाट रोक्यो । त्यसै समयमा, वैज्ञानिक जगतमा पनि यसको विशिष्टतामाथि अनुसन्धान सुरु भयो । स्कटिस डाक्टर हेन्री फल्ड्सले जापानमा अध्ययन गर्दा औंठा छापको अद्वितीयता महसुस गरे । त्यसपछि यसलाई अपराध अनुसन्धानमा पनि प्रयोग गर्न सकिने सुझाव स्कटल्याण्ड यार्डलाई दिए । पछि सर फ्रान्सिस गाल्टनले औंठा छापहरू स्थायी हुन्छन् र मानिसको जीवनभर परिवर्तन हुँदैनन भनेर वैज्ञानिक रूपमा यो प्रमाणित गरे । उनले सन् १८९२ मा आफ्नो महत्वपूर्ण पुस्तक प्रकाशित गर्दै यसलाई वर्गीकरण गर्ने आधारहरू तयार गरे ।