सम्झौताको मस्यौदा तयार पार्न इरान-अमेरिकाबीच कतारमा वार्ता, तेहरानमा ८७ दिनपछि इन्टरनेट खुल्यो

इरानका वार्ताकारहरू कतार पुगेका छन् । इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची र संसद्‌का सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफ कतारका प्रधानमन्त्री र विदेशमन्त्री शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीसँग भेटघाटका लागि कतार गएको रोयटर्सले जनाएको छ ।

इरानको केन्द्रीय बैंकका गभर्नर पनि प्रतिनिधिमण्डलको हिस्सा रहेको बताइएको छ । हाल कतारमा इरान र अमेरिकाबीच शान्ति सम्झौताको अन्तिम मस्यौदा तयार पार्न गहन र तीव्रताका साथ वार्ता जारी छ ।

छलफलहरू हर्मुज जलमार्ग, इरानको अत्यधिक समृद्ध युरेनियमको भण्डार र बृहत् सम्झौताको एक भागको रूपमा जमेको इरानी कोषको सम्भावित रिलीजमा केन्द्रित हुने अपेक्षा गरिएको छ। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले आज सम्झौता हुन सक्ने बताएका थिए ।

वार्तामा प्रगति भएको संकेत देखिए पनि युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौताका कतिपय प्राविधिक बुँदाहरू, विशेष गरी इरानको आणविक कार्यक्रम र प्रतिबन्ध फुकुवा गर्ने सर्तहरूको भाषिक विवादका कारण प्रक्रिया केही लम्बिएको अमेरिकी अधिकारीहरूले जनाएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन् ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग रहेको उच्च समृद्ध युरेनियम कि त अमेरिकालाई सुम्पेर नष्ट गर्नुपर्ने, अन्यथा अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा आयोग वा सोसरहको निकायको रोहबरमा सुरक्षित स्थानमा नष्ट गर्नुपर्ने आफ्नो अडान पुनः दोहोर्‍याएका छन् । कूटनीतिक वृत्तमा इरानले आफ्नो युरेनियमलाई ‘डिल्युट’ गर्ने वा रसियाजस्तो तेस्रो मुलुकमा पठाउने विकल्पमा सहमति जनाउन सक्ने सम्भावनाबारे पनि चर्चा भइरहेको छ।

यसैबीच, इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनले विगत ८७ दिनदेखि मुलुकभर जारी रहेको इन्टरनेट ब्ल्याकआउट अन्त्य गरी सेवा सुचारु गर्न सञ्चार मन्त्रालयलाई आदेश दिएका छन्। महिनौँको इन्टरनेट प्रतिबन्धले गर्दा नागरिकहरू सूचना पाउनबाट वञ्चित हुनुका साथै व्यावसायिक क्षेत्रले समेत ठूलो क्षति व्यहोर्नुपरेको थियो।

तर, इजरायल र लेबनानमा रहेको इरान समर्थित हिज्बुल्लाह समूहबीचको द्वन्द्व झन् विकराल बनेको छ। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले आफ्ना सैन्य प्रमुखहरूलाई हिज्बुल्लाहविरुद्ध 'शक्तिशाली प्रहार' गर्न आदेश दिँदै इजरायलले आक्रमणको दायरा अझ बढाउने घोषणा गरेका छन्।

इजरायली सेनाले लेबनानमाथि केही घण्टाभित्रै ७० भन्दा बढी पूर्वाधारका केन्द्रहरूमा प्रहार गरेको छ। मार्च महिनाको सुरुदेखि हालसम्म इजरायली आक्रमणमा परी लेबनानमा ३,१८५ जनाको मृत्यु हुनुका साथै ९,६३३ जना घाइते भएका छन्।

यसका साथै इजरायली सेनाले मध्य गाजामा कारबाही गर्दै हमासका लडाकु भनिएका मोहम्मद अबु मल्लुहलाई मारेको दाबी गरेको छ।

दक्षिण इरानमा पनि सैन्य तनाव चर्किएको छ। अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डका अनुसार अमेरिकी सेनाले दक्षिण इरानमा रहेका मिसाइल लन्च साइटहरू र खानी बिछ्याउने प्रयासमा रहेका इरानी डुङ्गाहरूलाई लक्षित गरी आत्मरक्षात्मक कारबाही गरेको छ।

बन्दर अब्बास बन्दरगाह क्षेत्रमा विस्फोटको आवाज सुनिएको रिपोर्टहरू बाहिरिएका छन्, यद्यपि इरानी अधिकारीहरूले स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिइसकेको दाबी गरेका छन्।

यता, इरानका इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सका कमान्डरले भने युद्धको पहिलो दिनभन्दा अहिले इरान थप बलियो भएको दाबी गरेका छन्। कूटनीतिक संवाद र सैन्य गतिविधिहरू एकसाथ अगाडि बढिरहँदा यो वार्ताले युद्धको अन्त्य गर्छ वा क्षेत्रीय द्वन्द्वलाई अझ गहिराइमा लैजान्छ भन्ने कुरा अझै अनिश्चित छ।

अमेरिका र इरानी सेनाबीच ८ अप्रिलदेखि युद्धविराम जारी छ, जबकि खाडी ढुवानी मार्ग र समुद्री सुरक्षाको वरिपरि तनाव कायमै छ। इरानले होर्मुज हुँदै हुने ढुवानीमा नियन्त्रण कायम राखेको छ, बकाईले तेहरानले समुद्री व्यवस्थापनको लागि सेवा शुल्क लिने बताएका छन्, जबकि इरानले टोल लगाउन खोजिरहेको सुझावलाई अस्वीकार गरेका छन्।