सरकारी अस्पतालमा सास्ती झन् बढ्यो– घण्टौं लाइन नबसी टिकट पाउनै मुस्किल !

रूपन्देहीको देवदह नगरपालिका वडा नम्बर– ७ सितलनगरका नन्दलाल नेपाली श्रीमती दिलमायाको चेकजाँचका लागि मंगलबार बिहान ७ बजे लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताल आइसकेका थिए । अस्पतालको ओपीडी टिकट काउन्टरमा लाइनमा बस्दा पनि टिकट पाउन नसकेपछि उनी आकस्मिक (इमरजेन्सी) कक्षमा पुगे । त्यहाँ पनि टिकट लिनेको उस्तै भीड थियो । रगत चढाउनुपर्ने बिरामीका लागि त्यहाँ झण्डै एक घण्टा लगाएर बल्लतल्ल इमरजेन्सीको टिकट हात पारे । नन्दलाल भन्छन्, 'अस्पतालमा सेवा राम्रो र स्तरीय छ भनेको सुनेका थियौं, तर अहिले निकै भीडभाड रहेछ, यसले गर्दा सर्वसाधारणलाई टिकट र उपचार पाउनै सास्ती भयो ।'

कपिलवस्तुको वाणगंगा नगरपालिका–२ का राममिलन यादव सोमबार बिहानै प्रादेशिक अस्पताल आए पनि टिकट पाउन सकेनन् । फर्किएर घर गएर मंगलबार बिहान ६ बजे लाइनमा बसी बल्लतल्ल टिकट लिए । 'आइतबार बिदा हुँदा सोमबार त झनै थाम्न नसकिने भीडभाड हुने रहेछ,' यादव भन्छन्, 'अस्पतालमा आउँदा मेला लागेजस्तो हुने रहेछ । अस्पतालमा यति ठूलो भीडभाड मैले देखेको पनि थिइनँ ।'

दोस्रो दिन पनि टिकट नपाएको भए उनले आकस्मिक कक्षको टिकटमा जाने सोच बनाएका थिए । सरकारले सार्वजनिक बिदा दुई दिन बनाएपछि सरकारी ठूला अस्पतालमा बिरामीको चाप थाम्न नसकिने अवस्था छ । पहिलेदेखि नै शनिबार सार्वजनिक बिदामा अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप धेरै हुने गरेकोमा आइतबार पनि सेवा बन्द हुँदा बिरामीको संख्या थेग्न नसकिने भएको छ ।

बुटवलको लुम्बिनी प्रादेशिक, भैरहवाको भीम अस्पताल, दाङको राप्ती प्रादेशिक अस्पताल, नेपालगञ्जको भेरी अस्पताललगायत ठूला सरकारी अस्पतालमा बिहानैदेखि बिरामीको लामो लाइन लाग्ने गरेको छ । यसले अस्पतालमा बिरामीको चाप बढ्नुका साथै आकस्मिक कक्षमा पनि बिरामीको चाप बढ्न थालेको छ । सँगै सरकारले निजी अस्पतालबाट स्वास्थ्य बिमा सेवा समेत हटाइदिएपछि सबै बिरामी अहिले सरकारी अस्पताल आउने गर्छन् । यसअघि निजी अस्पतालबाट दैनिक हजारौं बिरामीले बिमा सुविधा लिइरहेका थिए । निजी अस्पतालमा बिमा सेवा कटौती र सेवा व्यवस्थापनसम्बन्धी नीतिगत परिवर्तनका कारण सरकारी अस्पतालमा बिरामीको भीड, लामो पालो र सेवा व्यवस्थापनमा चर्को दबाब परेको छ ।

लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताल, बुटवलका इमरजेन्सी विभाग प्रमुख डा. रामप्रसाद आचार्यले दुई दिने बिदा र निजी अस्पतालमा स्वास्थ्य बिमा सुविधा हटाएपछि बिरामीको चाप ३० प्रतिशत थपिएको बताए । 'हाम्रो अस्पतालमा सधैं भीडभाड हुन्छ,' डा. आचार्यले भने, 'केही समय अघिसम्म इमरजेन्सीमा दैनिक २०० बिरामी हुन्थे, बाँकी ओपीडीका हुन्थे, अहिले इमरजेन्सीमा समेत दैनिक ३०० भन्दा बढी बिरामी हुन्छन् । ओपीडीमा आइतबारको बिदाले चाप बढी छ ।'

बिमा सेवा निजी अस्पतालमा बन्द भएपछि बीमित बिरामीहरू उपचारका लागि सरकारी अस्पतालतर्फ मोडिन बाध्य भएको डा. आचार्यको भनाइ छ ।

सरकारले गएको जेठ १६ गतेदेखि निजी अस्पतालमा स्वास्थ्य बिमा सेवा कटौती गरेको छ । स्वास्थ्य बिमा बोर्डले निजी अस्पतालमा आकस्मिक बाहेकका सबै बिमा सेवा स्थगित गर्ने निर्णय गरेपछि निजी स्वास्थ्य संस्थाबाट प्रदान हुँदै आएका स्वास्थ्य बिमासम्बन्धी सेवा बन्द हुँदा बिरामीको संख्या सरकारी अस्पतालमा बढेको छ । बिरामीको चाप र दुई दिने बिदापछि प्रादेशिक अस्पतालमा टिकट काट्ने समय थप गरिएको छ । यसअघि बिहान ८ बजेदेखि १२ बजेसम्म मात्र हुने गरेकोमा अहिले समय बढाएर बिहान ७ बजेदेखि ३ बजेसम्म बनाइएको छ ।

'बिहानपख धेरै बिरामी आउँदा समस्या बढी देखिएको छ,' प्रादेशिक अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. विष्णु गौतम भन्छन्, 'बिरामी ३ बजेसम्म आउँदा पनि उपचार पाउन सक्नुहुन्छ । बिमाका कारण सेवाग्राहीको चाप बढेको छ । सातामा पाँच दिन मात्र सञ्चालन हुँदा चाप बढेको छ । बिरामी सबैजना बिहानै आउँदा बढी समस्या देखिने भएकाले ३ बजेपछि आउँदा पनि सहज सेवा दिन सक्छौं, बिहान भीडभाड हुन्छ । तीन बजेपछि सुनसानजस्तो हुन्छ । हामी पाँच बजेसम्म ओपीडी सेवा दिइरहेका हुन्छौं ।'

प्रादेशिक अस्पताल धेरै 'रिफरल' बिरामी आउने अस्पतालमा पर्छ ।

विशेषगरी बहिरङ्ग सेवा (ओपीडी) मा अहिले बिरामीलाई टिकट पाउनै हम्मेहम्मे हुन्छ । सामान्यदेखि जटिल रोगको उपचारसम्मका लागि एउटै अस्पतालमा निर्भर रहनुपर्ने बाध्यताले सेवा लिन आउनेहरूको संख्या बढिरहेको हो । बुटवलस्थित लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालमा अहिले सबैगरी दैनिक २ हजार ५०० बिरामीले उपचार लिने गर्छन् । सरकारले गएको चैत २३ गतेदेखि लागू हुने गरी आइतबार सरकारी अस्पतालमा बिदा दिने निर्णय गरेको थियो । सरकारी अस्पतालमा दैनिक हजारौं बिरामीको उपचार गर्नुपर्दा स्वास्थ्य सेवा प्रभावित हुने अवस्था सिर्जना भएको छ ।

भीम अस्पताल भैरहवाकी प्रमुख डा. वर्षा थापाले बिदाको अर्को दिन ओपीडीमा र बिदाको दिन इमरजेन्सीमा बिरामीको चाप बढेको बताइन् ।

'पाँच दिने सञ्चालनले असहजता बनाउने रहेछ, अहिले बिदाको दिन इमरजेन्सीमा अत्यधिक चाप भइरहेको छ,' डा. थापाले भनिन्, 'अन्य दिन इमरजेन्सीमा ५०/६० जना आउने गरेकोमा अहिले १५० जना हुन्छन् । यसले स्वास्थ्य क्षेत्रमा केही असहजता बनाएको देखिन्छ ।'

बिरामीको चापसँगै समय अभावका कारण चिकित्सकले प्रत्येक बिरामीलाई पर्याप्त समय दिन नसक्ने समस्या पनि बढेको छ । निजी अस्पतालको सेवा महँगो हुँदा गरिब तथा न्यून आय भएका नागरिकको पहुँचबाहिर परेको छ । लुम्बिनी प्रदेशका धेरै निजी अस्पतालमा सामान्य जाँचमै हजारौं रुपैयाँ खर्च हुने भएकाले सर्वसाधारण बाध्य भएर सरकारी अस्पतालमै धाउनुपरेको छ ।

उता निजी अस्पतालले भने आइतबार पनि ओपीडी सञ्चालन गरेका छन् ।

अस्पतालमा आउने बिरामीका लागि ओपीडी बन्द हुनु भनेको अन्तरङ्ग सेवा, शल्यक्रिया, अन्य परीक्षण समेत प्रभावित हुने भएकाले नागरिकको स्वास्थ्य अधिकार खुम्चिएको अधिकारकर्मीहरू बताउँछन् । दुई दिने बिदाले दुर्गम र पहाडी जिल्लाहरूबाट आउने बिरामी मर्कामा परेका छन् ।

यसले एकातिर लामो बसाइले आर्थिक भार पर्छ भने त्यही बिरामी निजीमा जानुपर्‍यो भने थेग्न नसक्ने आर्थिक भार पर्ने हुन्छ । संविधानले नै स्वास्थ्य सेवालाई आकस्मिक तथा अत्यावश्यक सेवाका रूपमा परिभाषित गरेको छ ।

हेर्नुहोस्, तस्वीरहरू :