भिसा रिजेक्ट भएपछि फेरिएको जीवन, फोटोग्राफीमार्फत ओझेलमा परेका हिमाल चिनाउँदै सन्दीप शर्मा

काठमाडौं । आजभन्दा १० वर्षअघि वैदेशिक रोजगारीका लागि राहदानीमा भिसाको छाप कुरिरहेका बागलुङका सन्दीप शर्माका लागि भिसा अस्वीकृत हुनु नै जीवनको एउटा ऐतिहासिक 'मोड' सावित भयो। निरन्तरको प्रयासपछि पनि विदेश जाने ढोका बन्द भएपछि उनले एउटा अठोट लिए- “विदेश जान भिसा लागेन, तर आफ्नै देश घुम्न त भिसा चाहिँदैन, त्यसैले पहिला देश अनि मात्र विदेश !”

त्यही क्रममा घुमेका दृश्यलाई लेन्सले उतारेर सबैका सामु छर्लङ्ग पार्ने निधो गरे । सानैदेखि हिमाली क्षेत्रमा घुम्न रुचाउने शर्माले क्यामेरा किने र तस्बिर तथा भिडिओ खिचेर सामाजिक सञ्जालमा राख्न थाले । शनिबार प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन)ले शर्माले खिचेको मकालु वरुण क्षेत्रको प्रोमोस्नल भिडिओ आफ्नो आधिकारिक फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक र एक्स खातामा पोस्ट गरेपछि शर्माको कामको चर्चा थप चुलिएको छ ।

प्रधानमन्त्री शाहले मकालु वरुण भ्रमण गर्न प्रेरित गर्दै यात्रा तालिकासहित पोस्ट गरेको उक्त भिडिओले सामाजिक सञ्जालमा लाखौँ दर्शकको ध्यान तानेको छ । यो सामग्री तयार पार्दासम्म फेसबुकमा मात्र चार लाखभन्दा बढी रियाक्सन, २८ हजारभन्दा बढी कमेन्ट पाउनुका साथै २५ लाखभन्दा बढी पटक हेरिएको सो भिडिओ अन्य सामाजिक सञ्जालमा पनि उत्तिकै चर्चामा छ । प्रधानमन्त्रीको आधिकारिक सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो भिडिओ पोस्ट भएपछि शर्माले यसलाई एउटा महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिएका छन् ।

प्रधानमन्त्री त्यही माथि सामाजिक सञ्जालमा ‘राम्रो प्रभाव’ भएका व्यक्तिले अफिसियल पेजबाट सामग्री सार्वजनिक हुँदा त्यसले देशको पर्यटन क्षेत्रलाई स्थापित गर्न ठुलो मद्दत पुग्ने उनको विश्वास छ ।

उनी भन्छन्, “हामीले व्यक्तिगत स्तरबाट मात्र काम गर्दा एउटा निश्चित दायरा र पहुँचमा मात्र पुग्न सक्छौँ । तर जब देशको उच्च नेतृत्वले यस्ता सामग्री शेयर गर्छ, धेरै मानिसमाझ यसको पहुँच पुग्छ । मकालु वरुण जस्ता कतिपय ठाउँको नाम समेत नसुनेका मानिसहरूले यस भिडिओमार्फत ती सुन्दर ठाउँबारे जानकारी पाएका छन्, यो साँच्चै ठुलो कुरा हो ।”

सन्दीप शर्माको यो यात्रा सजिलै यहाँसम्म आइपुगेको भने होइन । पारिवारिक पृष्ठभूमिमा कसैको पनि फोटोग्राफी वा भिडिओग्राफीसँग साइनो थिएन । सामान्य परिवारका सन्दीप सुरुमा अन्य युवा जस्तै रोजगारीका लागि विदेश पलायन हुने तरखरमा थिए । तर, भाग्यले उनलाई नेपालमै केही नयाँ गर्न लेखेको थियो ।

“मेरो बाहिर जाने चक्करमा धेरै देशको भिसा रिजेक्ट भयो । सुरुमा निकै खिन्नता महसुस भए पनि अन्ततः मैले यहीँ केही गर्नुपर्छ भन्ने सोचेर क्यामेरा किनेँ,” शर्मा आफ्नो सुरुवात सम्झँदै भन्छन्, “सन् २०१६ मा मसँग पहिलो क्यामेरा थियो र २०१७ बाट मैले निरन्तर रूपमा यस क्षेत्रमा काम गर्न थालेँ । २०१८ पछि भने म पूर्ण रूपमा फोटोग्राफीमै होमिएँ ।”

सुरुवाती दिनमा हिमाली क्षेत्रमा यात्रा गर्नु र फोटोग्राफी गर्नु आर्थिक रूपले निकै चुनौतीपूर्ण थियो । यसको सामना गर्न शर्माले एउटा फरक रणनीति अपनाए । उनी वर्षको तीन-चार महिना नेपालका विभिन्न स्थानमा पुगेर व्यावसायिक रूपमा वैवाहिक फोटोग्राफी गर्थे । त्यहाँबाट संकलन भएको रकमले उनी बाँकी ६ देखि ७ महिना दुर्गम हिमाली क्षेत्रको पदयात्रामा लगानी गर्थे ।

“वेडिङ फोटोग्राफी मेरो लागि एउटा बलियो आर्थिक आधार बन्यो । यसैबाट आर्जित पैसाले मलाई माउन्टेन फोटोग्राफीको यात्रा जारी राख्न ठुलो मद्दत मिल्यो,” शर्मा भन्छन्, “विस्तारै मैले खिचेका पदयात्राका तस्बिर बजारमा बिक्न थाले । सुरुमा मलाई ट्राभल एजेन्सीले फोटो किन्ने गर्छन् भन्ने ज्ञान पनि थिएन । तर जब मैले इन्स्टाग्राममा तस्बिर राख्न थालेँ, मलाई एजेन्सीबाटै सिधै मेसेज आउन थाले र त्यहाँबाट मेरो व्यावसायिक यात्राको नयाँ ढोका खुल्यो ।”

नेपालका उत्कृष्ट ट्राभल एजेन्सीसँग काम गर्दै जाँदा शर्माले आफ्नो सञ्जाललाई मजबुत बनाए । उनले पूर्वको कञ्चनजङ्घा र मकालुदेखि पश्चिमका दुर्गम हिमाली भेग सम्मको यात्रा तय गरे । आफ्नो यो यात्रामा उनले नेपाली पर्यटन क्षेत्रको एउटा ठुलो कमजोरी महसुस गरे । नेपालको पर्यटन भन्नेबित्तिकै संसारले सगरमाथा र अन्नपूर्ण क्षेत्रलाई मात्र बुझ्ने तर अन्य धेरै सम्भावना बोकेका क्षेत्र ओझेलमा परेको उनले देखे । विशेषगरी पश्चिम नेपालका धौलागिरी, ढोरपाटन र म्याग्दी क्षेत्रलाई मूलधारको पर्यटनमा ल्याउनुपर्ने उनको बलियो चाहना छ ।

स्थानीय तह र पर्यटन विकासका बारेमा आफ्नो अनुभव साट्दै शर्मा भन्छन्, “म आफैँ पश्चिम नेपालको बागलुङमा जन्मेको हुनाले यो क्षेत्रलाई नेक्स्ट लेभलमा कसरी लैजाने भन्नेमा मेरो मुख्य चासो रहँदै आएको छ । हाम्रो धौलागिरी क्षेत्र र ढोरपाटन साहसिक पदयात्राका लागि असाध्यै उत्कृष्ट गन्तव्य हुन् । एउटै जिल्लामा पचासौँ पदमार्ग छन् तर विडम्बना कतिपय गाउँपालिका वा नगरपालिकाले ती मार्गहरू चलाउनै सकेका छैनन् । स्थानीय जनप्रतिनिधिमा पर्यटन भनेको के हो, यसमा कसरी लगानी गर्ने र यसको महत्त्व के हो भन्ने स्पष्ट सोच नै देखिएन । राज्यका निकाय र पर्यटन बोर्डको ध्यान पनि यता पुग्न सकेको छैन ।”

सरोकारवाला निकायको उदासीनताका बाबजुद सामाजिक सञ्जालले पछिल्लो समय पर्यटन प्रवर्द्धनमा अतुलनीय योगदान दिएको शर्माको बुझाइ छ । विगतमा ढोरपाटन लगायतका क्षेत्र खासै चर्चामा नभए पनि भिडिओ र तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएपछि आन्तरिक पर्यटकको ओइरो लाग्न थालेको उनी बताउँछन् । मनसुनको समयमा देखिने डाँडाकाँडाको हरियालीले मानिसलाई तुरुन्तै आकर्षित गर्ने र यसले पर्यटन व्यवसाय चलायमान बनाउन सहयोग पुर्‍याएको छ ।

विभिन्न सामाजिक सञ्जालका माध्यमले ल्याउने फरक-फरक प्रभावका बारेमा शर्माको आफ्नै अनुभव छ । उनको अनुभवमा विदेशी पर्यटकसँग जोडिनका लागि इन्स्टाग्राम सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम सावित भएको छ । “मैले ढोरपाटन र अन्य विकट ठाउँका भिडिओ हालेपछि धेरै विदेशी र विशेषगरी भारतीय पर्यटकले निकै चासो देखाएका छन्,” उनी भन्छन्, “इन्स्टाग्राममा आउने धेरैजसो जिज्ञासा विदेशी पर्यटकका हुन्छन्, जसले नेपाल आउने उपयुक्त समय, पदयात्राको कठिनता र बस्ने सुविधाबारे सोध्छन् । टिकटक र फेसबुकले भने आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा ठुलो भूमिका खेलेका छन् । नेपालीहरू तत्कालै नयाँ ठाउँको भिडिओ देखेपछि त्यहाँ पुगिहाल्ने ट्रेन्ड छ ।”

फेसबुकमा उनी ‘सन्दिप फोटोग्राफी’ नामको पेज चलाउँछन् जसलाई ५२ हजार बढीले फलो गरेका छन् । यसमा अपलोड हुने भिडिओमा लाखौं भ्युज छ । ढोरपाटन (२, ३), घोरेपानी लगायतका भिडिओमा लाखौंको सङ्ख्यामा रियाक्सनहरू छन् । त्यस्तै झन्डै ४० हजार फलोअर भएको सन्दिपको इन्स्टा र एक लाख २५ हजार बढी फलोअर भएको टिकटक अकाउन्टमा आउने प्रतिक्रिया पनि उत्तिकै लोभलाग्दा छन् । उनी युट्युबमा पनि बेलाबखत भिडिओ राखिरहन्छन् ।

यद्यपि डिजिटल प्रविधिको यो युगमा ओरिजिनल क्रिएटरले सामना गर्नुपर्ने कपिलाइटको समस्या निकै विकराल बन्दै गएको छ । शर्मा आफैँ पनि दैनिक रूपमा आफ्नो सामग्री चोरी हुने समस्याबाट पीडित छन् । कतिपय मानिसले रिल्स वा भिडिओबाट पैसा कमाउने लोभमा अरूको सिर्जना बिना अनुमति कपि-पेस्ट गर्ने गरेको उनी बताउँछन् ।

शर्मा भन्छन्, “अहिले चोरेर भिडिओ हाल्नेहरूको संख्या उच्च छ । मेरो अकाउन्टमा कन्टेन्ट राइट प्रोटेक्सन फिचर इनेबल छ, जसले गर्दा मेरो भिडिओ कसले कहाँ प्रयोग गर्‍यो भन्ने कुराको विस्तृत विवरण मलाई थाहा हुन्छ । दिनमै कम्तीमा दुई-तीन सय भिडिओ कपी भइरहेका हुन्छन् ।”

अझ कतिपय अवस्थामा त अचम्मका समस्या भोग्नुपरेको शर्मा सुनाउँछन् । उनी भन्छन्, “कहिलेकाहीँ मैले स्टोरीमा हालेका फुटेज अरूले स्क्रिन रेकर्ड गरेर आफ्नो अकाउन्टमा अपलोड गरिदिन्छन् । पछि जब मैले त्यही ओरिजिनल भिडिओ आफ्नो टाइमलाइनमा पोस्ट गर्छु, फेसबुकको अल्गोरिदमले पहिले पोस्ट गर्नेलाई नै ओरिजिनल ओनर मानिदिने हुँदा उल्टै मलाई नै कपिराइट क्लेम आइदिन्छ ।” यस्ता समस्या हुँदाहुँदै पनि उनी अन्य क्रियटरको अकाउन्टमा असर नपरोस् भनेर सिधै कपिराइट स्ट्राइक भने दिँदैनन् ।

उनी भन्छन्, “हामीले उहाँहरूलाई दुःख नहोस् भनेर भिडिओ ब्लक मात्र गर्छौँ, जसले गर्दा उनीहरूको अकाउन्ट बन्द हुँदैन तर हाम्रो सामग्री सुरक्षित रहन्छ ।”

शर्मा अहिले सोनी ए सेभेन फोर क्यामेरा र उत्कृष्ट लेन्स प्रयोग गर्छन् । माउन्टेन फोटोग्राफीमा दृश्यलाई नयाँ कोणबाट देखाउनका लागि उनी ड्रोनलाई उत्तिकै प्रयोग गर्छन् । हिमाली क्षेत्रको उचाइ र चिसोका कारण उपकरण बिग्रने, ड्रोन दुर्घटना हुने जस्ता जोखिम सधैँ रहने भए पनि नयाँ प्रविधिसँग अपडेट भइरहनुपर्ने उनको सोच छ ।

यसअघि आर्थिक रूपमा एजेन्सीमै पूर्ण निर्भर हुनुपर्ने अवस्थामा रहेका शर्मालाई फेसबुकको कन्टेन्ट मोनिटाइजेसनले पनि सहयोग पुर्‍याएको छ । उनी भन्छन्, “फेसबुक वा टिकटकको मोनिटाइजेसनबाट युट्युबमा जस्तो ठुलो रकम आउँदैन । रिल्सको सानो सानो रकमले वर्षभरिको घुमघाम र ग्याजेटको खर्च धान्न त सक्दैन, तर यसले यात्राका लागि थोरै भए पनि आर्थिक रूपमा सहयोग गरेको छ भने निरन्तरता दिनलाई पनि बल पुर्‍याएको छ ।”

ओझेलमा परेका सन्दर ग्रामीण भेगको भिडिओ र फोटो राख्न थालेपछि सुरुवातबाटै उनले राम्रो समर्थन पाए । खासगरी ‘रुटिन अफ नेपाल बन्द’ नामक फेसबुक पेजले क्रेडिट सहित फोटो भिडिओ राख्न थालेपछि आफ्ना कन्टेन्ट थप अडियन्समा पुगेको उनको अनुभव छ ।

अहिले आम्दानीका हिसाबले यस पेसालाई अगाडि बढाउन सहज भए पनि सुरुवाती दिनमा भने शर्मालाई यस्तो सुविधा थिएन । “मैले आफ्नो करिअर, भविष्य, आफ्ना अन्य रूचि सबै दाउमा राखेर निरन्तर १० वर्षसम्म यही क्षेत्रमा लागिरहेँ,” उनी भन्छन्, “सामाजिक सञ्जालमा निरन्तर सक्रिय हुन चाहिं सक्नु पर्ने रहेछ । म भाग्यमानी हुँ, मैले जे गरेँ सबै राम्रो हुँदै गयो । सबैलाई यस्तै हुन्छ भन्ने त नहोला । तर, सधैं आफ्नो लक्ष्यमा अडिग रहने हो र त्यसैलाई पूर्ण समय दिन सकियो भने सफल भइन्छ भन्ने लाग्छ ।”

उनी अगाडि थप्छन्, “यदि तपाईं यस क्षेत्रमा लाग्न चाहनुहुन्छ भने एकैचोटि ठुलो सफलता खोजेर हुँदैन । सोसल मिडियामा ‘निरन्तरता’ एकदमै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । आज कन्टेन्ट हाल्यो अनि महिनाौँ गायब भयो भने यसको काम छैन । आफ्नो ओरिजिनल कन्टेन्ट लिएर निरन्तरता दिने हो भने अवश्य पनि सफल हुन सकिन्छ ।”

विगत १० वर्षदेखि निरन्तर रूपमा हिमाल र पदमार्ग चहार्दै आएका शर्माले देखेको नेपाल र अन्य सर्वसाधारणले देखेको नेपालमा धेरै भिन्नता छ । आज उनी आफ्नो कामप्रति सन्तुष्ट छन् र भिसा रिजेक्ट भएको त्यो क्षणलाई अहिले आफ्नो जीवनको सही मोड मान्छन् ।

पछिल्लो अध्यावधिक: असार ६, २०८३ २२:११

टिप्पणीहरू