नवजात शिशु मृत्युदरमा घट्ने क्रमको प्रगति रोकियो, स्वास्थ्य सेवामा सुधार अपरिहार्य

नेपालमा बाल स्वास्थ्य तथा पोषणसम्बन्धी प्रमुख सूचकहरूमा पछिल्ला वर्षहरूमा सुधारको गति अपेक्षाकृत सुस्त भएको देखिएको छ। राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (National Statistics Office) र UNICEF को सहकार्यमा सार्वजनिक गरिएको नेपाल मल्टिपल इन्डिकेटर क्लस्टर सर्वेक्षण (NMICS) 2024/25 तथा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयअन्तर्गतको नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण (NDHS) 2022 का तथ्यांकहरूको तुलनात्मक विश्लेषणले नवजात शिशु मृत्युदर, बाल कुपोषण, न्यूनतम पोषणयुक्त आहार तथा पूर्ण खोपजस्ता सूचकहरूमा उल्लेखनीय सुधारको गति सीमित रहेको देखाएको छ।

नेपालले पछिल्ला दशकहरूमा बाल-मृत्युदर घटाउन महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरे पनि जन्मेदेखि २८ दिनभित्र हुने मृत्यु “नवजात शिशु मृत्युदर” अझै स्वास्थ्य क्षेत्रको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण पक्षका रूपमा देखिएको छ। NDHS 2022 मा प्रतिहजार जीवित जन्ममा २१ नवजात शिशुको मृत्यु हुने उल्लेख गरिएको थियो भने NMICS 2024/25 मा यो दर १७ मा झरेको छ। तथापि, पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्युदर प्रतिहजार ३१ कायम रहनुले बाल मृत्युदरमा नवजात शिशु अवस्था अझै उच्च रहेको संकेत गरेको छ। नवजात शिशुको मृत्युले समग्र पाँच वर्षमुनिका बालमृत्युको ठूलो हिस्सा ओगट्ने भएकाले यसको स्थिरता स्वास्थ्यका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय बनेको छ।