अर्थमन्त्री वाग्लेले लिन सक्छन्, ‘सोभेरेजियन वेल्थ फण्ड’ को नीति

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले शुक्रबार आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट ल्याउँदैछन् । विज्ञ मन्त्रीको रूपमा चर्चा कमाएका वाग्लेले पहिलोपटक बजेट ल्याउने अवसर पाउँदैछन् ।

उसो त झण्डै दुईतिहाइ बहुमतको शक्तिशाली राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नेतृत्वकाे सरकारले ल्याउने बजेट खास र परिणाममुखी हुने अपेक्षा धेरैको छ । व्यवसाय र उद्यममैत्री कर नीति, विकास र आर्थिक समृद्धिको बाटो कोर्ने वित्त नीति रास्वपा सरकारले लिने अपेक्षा गरिएको छ ।

राष्ट्रिय योजना आयोगले १८ खर्ब ९० अर्बभित्रै रहेर आगामी आर्थिक वर्षको बजेट ल्याउन सरकारलाई सिलिङ दिएको छ । तर, अर्थमन्त्री वाग्लेले आयोगले दिएको सिलिङलाई अस्वीकार गर्दै २१ खर्बमाथिको बजेट ल्याउने तयारी गरिएको बुझिएको छ ।

सीमित स्रोतका बाबजुद बढ्दो खर्च खासगरी नियमित खर्च, सार्वजनिक ऋणको भुक्तानी चापका कारण बजेटको आकार बढाउन सकिने स्पेस भने छैन । विशेषगरी विकास खर्च मानिने पुँजीगत खर्चका लागि ठूलो पुँजीको आवश्यकता छ । तर, स्रोतले धान्न नसक्ने स्थितिमा रास्वपा नेतृत्वको सरकारका अर्थमन्त्री वाग्लेले कस्तो बजेट ल्याउलान्, सर्वत्र चासो छ ।

अर्थमन्त्री डा. वाग्लेले लिन सक्छन्, ‘सोभेरेजियन वेल्थ फन्ड’ को नीति

बढ्दो नियमिति खर्च र वित्त व्यवस्थापन (सार्वजनिक ऋणको चाप) का बाबजुद सीमित राजस्वलाई ध्यानमा राख्दै अर्थमन्त्री वाग्लेले सोभेरेजियन वेल्थ फन्ड (सार्वभौमिक लाभा कोष) को नीति लिन सक्छन् । आर्थिक वर्ष २०८०/ ८१ को बजेट निर्माणका सन्दर्भमा विज्ञका रूपमा वर्तमान अर्थमन्त्री वाग्लेले सोभेरेजियन वेल्थ फन्डको प्रस्ताव जोडतोडले उठाएका थिए ।

उनले भनेका थिए, ‘बर्सेनि खर्चको आकार बढिरहेको छ । विकास परियोजनाको काम धेरै गर्नुपर्नेछ । तर, सीमित स्रोत र साधनले यो सम्भव हुने सम्भावना नै छैन । यसका लागि ऋण त लिनै पर्‍याे । तर, ऋण बढ्दैजाँदा विकास खर्चभन्दा पनि ऋण भुक्तानीको दायित्व ठूलो हुन पुगेको छ । यसले विकासलाई प्रभावित पार्ने देखिन्छ,’ डा.वाग्लेले भने, ‘यस्तो परिस्थितिलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले छुट्टै सोभेरेजियन वेल्थ फन्डको अवधारणामा जान सक्छ । यो उपयुक्त विकल्प हो ।’

खासगरी विकास निर्माणका लागि राज्यको आफ्नै स्रोतले नपुग्ने अवस्थामा अरु स्रोतहरूको विकल्पमा यस्तो कोषको नीति लिन सकिन्छ । ठूलाठूला पूर्वाधार, विकास आयोजनाहरूको परिकल्पना गरिएको सरकारका लागि यो नै स्रोत जुटाउने उपयुक्त विकल्प हुन सक्छ ।

के हो सोभेरेजियन वेल्थ फन्ड ?

सोभेरेजियन वेल्थ फन्ड अर्थात् सार्वभौमिक लाभ कोष एक स्टेट–वण्ड (राज्य–स्वामित्व कोष) हो । जुन सरकारले बचत गरेको पैसा हो । यस्तो कोष विभिन्न स्रोतहरूबाट जुट्न सक्छ ।

प्रदेशहरूले प्राप्त गर्ने प्राकृति स्रोत तथा राजस्वबाट आउने पैसा, व्यापार, अघिल्लो आर्थिक वर्षको बजेटबाट बचेको पैसा, विदेशी मुद्रा कारोबार, निजीक्षेत्रबाट प्राप्त पैसा, सरकारी भुक्तानीलगायतको कारोबारबाट प्राप्त गरिएको पैसालाई फन्डको रूपमा जम्मा गर्न सकिन्छ । यस्तो फन्डको निश्चित उद्देश्य तथा लक्ष्य हुन्छन् ।

आवश्यकतामा यस्तो कोष राज्यले विकास निर्माणका कार्य र नागरिकको लाभमा प्रयोग गर्न सक्छ । यस्तो कोष धेरै मुलुकहरूले अपनाएका छन् । जुन कोष निजीक्षेत्रको ज्वाइन्ट भेञ्चर कम्पनीले जस्तै मुलुकको विकास निर्माणका कार्यमा लगाउन सकिन्छ ।

प्रकाशित मिति: शुक्रबार, जेठ १५, २०८३

१२:४०