नेपालप्रेमी ‘विदेशी’ र विदेशप्रेमी ‘नेपाली’

भारतमा स्वतन्त्रता संग्राम जोडतोडले चलिरहेको थियो । मोहनदास करमचन्द गान्धी, जवाहरलाल नेहरू र सुवासचन्द बोसजस्ता नेताहरूको नेतृत्वले स्वतन्त्रता संघर्षलाई अतुलनीय ऊर्जा दिइरहेको थियो । यसक्रममा बीपी कोइरालालगायत कैयन् नेपाली नेताहरू पनि त्यस आन्दोलनसँग जोडिन पुगे । ती नेपाली युवालाई भारत स्वतन्त्र नभएसम्म नेपालले राणा शासनबाट मुक्ति पाउँदैन भन्ने विश्वास हुन पुगेको थियो र त्यसैकारण भारतको स्वतन्त्रता संग्राममा होमिन पुगेका थिए । त्यसक्रममा बीपी र अर्का एक जना नेपाली भारतमा अंग्रेजको गिरफ्तारीमा परे । स्वतत्रता सेनानीहरूका तर्फबाट भारतीय वकिलहरू मुद्दा लड्न प्रस्तुत भए । त्यस्तै, एक वकिलले बीपीलाई भनेछन्, ‘तपाईंले आफूलाई भारतीय नै बताउनोस्, नेपाली हुँ भन्नुभयो भने तपाईंलाई बढी सजाय हुन्छ ।’ स्वाभाविक थियो ती अर्का नेपाली नेतालाई पनि त्यस्तै सल्लाह दिइयो । तिनले चुपचाप वकिलको सल्लाह मानेछन् र आफूलाई भारतीयकै रूपमा प्रस्तुत गरेछन् । तर, बयान दिने पालो आएपछि बीपीले चाहिँ आफूलाई नेपालीकै रूपमा चिनाउनुभयो । उहाँको भनाइ थियो, ‘आफ्नी आमा जतिसुकै मैली र झुत्री भए पनि अर्काकी आमालाई म कसरी आमा भनौं !’ बीपी कोइरालालाई म कसरी बुझौं ? भावुक मूर्ख ? अव्यावहारिक व्यक्ति ? आआफ्नो सुविधा र समझनुसार मानिसहरूले व्याख्या गर्लान् ! मचाहिँ जेजस्तो विशेषण जोडे पनि उहाँलाई ‘नेपाल प्रेमका ’boutमा शंकारहित’ आत्मा मान्दछु ।

एकजना व्यक्ति थिए– फादर लुडविग स्टिलर । यिनी इसाई पादरी शिक्षक थिए । यिनले कोट म्यास्याकर, दी राइज अफ हाउस अफ गोर्खा र दी साइलेन्ट क्राईजस्ता अमर कृतिहरूको रचना गरे र आजन्म नेपालको सेवा गरे । आजन्म नेपालको सेवा गर्ने विदेशी मूलका अंगीकृत नेपाली नागरिक फादर लुडविग स्टिलर मेरा लागि पूज्य छन् । तत्कालीन अंग्रेजको उपनिवेश पूर्वी बंगाल (हालको बंगलादेश)बाट नेपाल पसी यस मुलुकमा उद्योग व्यापार व्यवसायको जग बसाल्ने रामलाल गोल्छाको योगदान प्रशंसनीय छ । नेपालमा होटेल व्यवसायको जग बसाल्ने रुसी मूलका बोरिस र आधुनिक मिठाइ पसलका जनक भारतीय मूलका महाराजजी स्मरणयोग्य छन् । नेपाललाई अत्यन्तै माया गर्ने जापानी मूलका नेपाली नागरिक मी हारा आदरणीय हुन् । नेपालमा सार्वजनिक यातायात व्यवस्थाको सुरुवात गर्ने सरदार प्रीतम सिंहको योगदान बिर्सन मिल्दैन । यहाँसम्म कि एक पुरुषसँगको प्रेमकै कारण भए पनि आजीवन नेपाललाई माया गर्ने बार्बरा पनि स्मरणीय छिन् । सूर्यविक्रम ज्ञवाली, लैनसिंह वांग्देल, अम्बर गुरुङ र गोपाल योन्जनलाई त हामीले आफ्नो ‘गहना’ मानेकै छौं । यहाँ उल्लिखित सबै महानुभावहरू मूलतः विदेशी थिए, तर यिनीहरूले नेपाली नागरिकता अंगीकार गरे र आजीवन नेपालको सेवा गरिरहे । त्यसैकारण यी महान् आत्माहरू स्तुत्य र पूज्य छन् ।