खतरनाक ‘हिट स्ट्रेस’ मा विश्वव्यापी वृद्धि

काठमाडौँ । जलवायु परिवर्तनको कारणले पछिल्लो आधा शताब्दीमा विश्वभर उच्च तापक्रमका कारण हुने तनाव (हिट स्ट्रेस) को सामना गर्नुपर्ने मानिसहरूको सङ्ख्या अत्यधिक बढेको छ । युरोप तीव्र गर्मीको लहरबाट पीडित बनिरहेका समय सोमबार जारी गरिएको एक अध्ययनले यो देखाएको हो ।

हिट स्ट्रेस भनेको अत्यधिक तापक्रम, आर्द्रता र अन्य कारकहरूका कारण शरीरमा खतरनाक रूपमा तातो जम्मा हुनु हो। यो मौसमले मानिसलाई मार्ने सबैभन्दा सामान्य तरिकामध्ये एक हो ।

‘नेचर क्लाइमेट चेन्ज’ नामक जर्नलमा प्रकाशित नयाँ अध्ययनले सन् १९७० को दशकदेखि सन् २०२४ सम्म हिट स्ट्रेस कसरी बढ्यो भन्ने अध्ययनको रेकर्ड गरिएको छ ।

“हरेक महादेशमा मजबुतदेखि अत्यधिक धेरै ‘हिट स्ट्रेस’ अब बढी बारम्बार भएको छ,” अध्ययनका प्रमुख लेखक रेबेका एमर्टन (युरोपेली मध्यम–दूरी मौसम पूर्वानुमान केन्द्र) ले एएफपीसँग भने ।

उदाहरणका लागि सन् १९७० को दशकमा विश्वको १६ प्रतिशत जनसङ्ख्याले कम्तीमा एक दिन अत्यधिक हिट स्ट्रेस (जसमा तापक्रम कम्तीमा ४६ डिग्री सेल्सियस थियो) को सामना गरेको थियो ।

पचास वर्षपछि यो दर बढेर अहिले २२ प्रतिशत पुगेको छ ।

“यो धेरै बढी लाग्दैन,” एमर्टनले भने ।

“तर दर बढेसँगै सन् १९७० को दशकको तुलनामा करिब एक अर्ब अतिरिक्त मानिसहरू अहिले अत्यधिक हिट स्ट्रेसको सामना गरिरहेका छन्,” उनले थपे ।

अध्ययनले ‘युनिभर्सल थर्मल क्लाइमेट इन्डेक्स’ प्रयोग गरेको थियो, जसले आर्द्रता, हावा, विकिरण र मानव शरीरले तातोपनलाई कसरी प्रतिक्रिया दिन्छ भन्ने समावेश गरी ‘महसुस गरिनेजस्तो’ तापक्रम देखाउँछ ।

मानव–प्रेरित विश्वव्यापी तातोपनका कारण हिट स्ट्रेसका घटनाहरू बढी बारम्बार, गम्भीर र लामो समयसम्म रहने भएकाले दैनिक औसत तापक्रम बढिरहेको अध्ययनले पत्ता लगाएको छ ।

स्पेन, पोर्चुगल, इटाली र फ्रान्स जस्ता केही देशहरूमा अहिले ‘महसुस गरिने’ तापक्रम सन् १९७० को दशकको तुलनामा पाँच डिग्री सेल्सियससम्म बढी रहेको एमर्टनले बताए ।

फ्रान्समा सोमबार यो वर्षको दोस्रो अत्यन्त तीव्र गर्मीको लहरका क्रममा दुई बालबालिकाको मृत्यु भएको छ ।

हिट स्ट्रेस ‘ऐतिहासिक रूपमा कहिल्यै नभएका क्षेत्रहरूमा पनि फैलिँदै गएको’ एमर्टनले बताए ।

उदाहरणका लागि, कम्तीमा ३८ डिग्री सेल्सियस महसुस हुने तापक्रमसहितको अत्यन्त कडा हिट स्ट्रेस अब उत्तर अमेरिका, बेलायत र स्क्यान्डिनेभियाका केही भागमा पुगेको छ ।

अध्ययनकर्ताहरूले अटुट रूपमा तातो रातहरूको विश्वव्यापी वृद्धिलाई पनि रेकर्ड गरेका छन् ।

“रातमा विशेष गरी कमजोर व्यक्तिहरूका लागि जब कुनै तापक्रमबाट राहत मिल्दैन र शरीर चिसो हुन सक्दैन, त्यो मानिसको स्वास्थ्यका लागि अत्यन्त खतरनाक हुन्छ,” एमर्टनले भने ।

अध्ययन अनुसार विश्वका धेरैजसो भागमा ‘ट्रपिकल नाइट’ (जसमा महसुस गरिने तापक्रम २० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि रहन्छ) को सङ्ख्या बढेको छ ।

यद्यपि अध्ययनले सन् २०२४ सम्मको मात्र तथ्याङ्कको अध्ययन गरेको थियो तर एमर्टनले यस वर्ष युरोपमा भइरहेको गर्मीको लहरले यो प्रवृत्ति जारी रहेको संकेत गरेको बताए ।