जलवायु परिवर्तनले भोटेकोशी विपद् आयो भन्दैमा अब पुग्नेछैन

रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले उत्पन्न गरेको विपद्‌पछि एउटा प्रश्न राष्ट्रिय परिधिमा मात्र सीमित नरही अन्तर्राष्ट्रिय बहसको प्रमुख विषय बनेको छ। यो विपद्‌को अनेकन कारक तत्वहरूमा जलवायु परिवर्तनले कत्तिको भूमिका खेल्यो त ? आम जनमानसमा व्याप्त चासो – जिज्ञासा, सम्बधित विषयका विज्ञहरूबीचको पैरवी र राजनीतिक तहमा यस घटनालाई जलवायु परिवर्तन, जलवायु न्याय तथा क्षति एवम् नोक्सानीको विविध कोणहरूबाट व्याख्या गरिएको छ।

स्वभावत : नेपालजस्तो जलवायु परिवर्तनमा न्यून योगदान गर्ने तर जलवायुजन्य जोखिमको उच्च सामना गरिरहेको देशका लागि यस्तो बहस आवश्यक छ। जलवायु परिवर्तनका कारण बढिरहेको जोखिमका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग, अनुकूलन वित्त र क्षति तथा नोक्सानीका विषयमा नेपाल अझ मुखरित हुनुपर्छ। तर केवल यही प्रश्नमा अल्झिएर यसभन्दा पृथक र उतिकै महत्वपूर्ण प्रश्नहरूलाई उपेक्षा भने गर्न मिल्दैन। आफ्नो क्षतिपूर्तिको बारेमा दुहाई दिईराख्दा हामीले यसको वैज्ञानिक पक्षलाई पनि समान्तर तरिकाले लैजान सक्नुपर्छ। यसका लागि हामीले आफूलाई प्रश्न गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ – हामीसँग त्यसको वैज्ञानिक प्रमाण कति छ?