अनि मात्रै भन्नेछौं– कांग्रेसमा ‘रेनेसाँ’ भएकै हो

चौधौँ शताब्दीअघिको युरोप एउटा निष्पट्ट अन्धकारको बन्दी थियो। मानवीय चेतना गिर्जाघरका पर्खालभित्र थुनिएको थियो। यस्तो निस्सासिँदो परिवेशका बीच इटालीको फ्लोरेन्सबाट एउटा क्रान्तिकारी कम्पन पैदा भयो, जसलाई युरोपेली इतिहासमा ‘रेनेसाँ’ अर्थात् पुनर्जागरण भनिन्छ। यो शताब्दीयौँदेखि निदाएको मानवीय विवेकको ब्युँझिँदो सुस्केरा मात्र थिएन; प्राचीन ग्रिस तथा रोमको समृद्ध ज्ञान परम्पराको गौरवशाली पुनरुत्थान पनि थियो। यो बौद्धिक आन्दोलनले युरोपलाई मात्र ब्युँझाएन; संसारभरिका मानिसमा आफ्नो अधिकार र आत्मसम्मानका लागि बोल्न सक्ने एउटा सार्वभौम चेतना जागृत गरायो।

‘रेनेसाँ’ इतिहासको निश्चित कालखण्डमा सीमित घटना मात्र होइन। तत्कालीन युरोपमा जस्तै कुनै पनि समाजमा यस किसिमको पुनर्जागरण हुन सक्छ। जब कुनै समाज वा संस्था आफ्नो मौलिक चरित्र, मूल्य र आदर्शबाट विमुख हुँदै जान्छ, तब त्यसलाई पुनर्जीवन दिन सामान्य सुधारले मात्र हुँदैन; वैचारिक पुनर्जागरणकै आवश्यकता पर्छ।