दरबारको वैभवभन्दा अग्लो निष्कलंक ब्याडमिन्टन यात्रा

कहिलेकाहीँ जीवनका सबैभन्दा सुन्दर, जीवन्त र कालजयी कथाहरू कुनै काल्पनिक पुस्तकका पानाहरूमा होइन, मानिसको आँखाको निश्छल चमक, अनुहारमा कोरिएका गम्भीर रेखा र उसले चुपचाप समर्पित गरेको निष्कलंक कर्ममा अंकित भएका हुन्छन् । नेपाली खेलकुदको ऐतिहासिक र रोमाञ्चक आकाशमा त्यस्तै एउटा देदीप्यमान, सादगीपूर्ण र स्वाभिमानी नक्षत्रको नाम हो कुमार मोहनबहादुर शाही । शक्ति, पहुँच र राजपरिवारको वैवाहिक सम्बन्धले सहजै उपहार दिने असीम वैभव, आरामदायी छहारी र राजनीतिक प्रभावको लोभलाग्दो घेरालाई तिलाञ्जली दिँदै केवल एउटा निष्ठावान् र स्वाभिमानी खेलाडीका रूपमा आफ्नो पृथक् पहिचान बनाउने यी महान् व्यक्तित्व नेपाली खेलकुदका सच्चा, मौन र आदरणीय अभिभावक हुन् । तत्कालीन राजा महेन्द्रका ज्वाइँ एवं अधिराजकुमारी शोभा राज्यलक्ष्मी देवी शाहका पति हुनु उनको पारिवारिक परिचयको एउटा उज्यालो पाटो अवश्य हो । तर, खेलकुदको कभर्डहलका रेखाभित्र उनी कुनै दरबारका सम्भ्रान्त ज्वाइँ मात्र थिएनन् । उनी त देशको माटोको सुगन्ध बोकेका, आफ्नै पसिना र समर्पणले इतिहास रच्ने ब्याडमिन्टनका निष्कलङ्क योद्धा थिए । जीवनको आठ दशक पार गरी ८३औँ वसन्त पार गरिसक्दा पनि उनलाई उनको मन अझै ब्याडमिन्टन कोर्टकै हरियो भुइँमा दौडिरहेको महसुस हुन्छ । वृद्ध भइसकेका औँलाहरू अझै पनि ¥याकेटको ग्रिप समात्न आतुर देखिन्छन् र नयाँ पुस्ताका उदीयमान खेलाडीलाई देख्दा उनको अनुहारमा उही साँचो, आत्मीय र पितृवत् मुस्कान फक्रिने गर्छ ।

कुनै समय काठमाडौंको डिल्लीबजार जब नेपाली खेलकुदको जीवन्त मुटु र प्राणका रूपमा धड्कन्थ्यो । दशरथ रंगशालाको निर्माण हुनुअघिको त्यो प्रारम्भिक स्वर्ण युगबाटै मोहनबहादुर शाहीको खेल–यात्राको अंकुरण भएको थियो । उनी केवल एउटै खेलको घेराभित्र मात्र सीमित भएनन् । फुटबलको मैदानदेखि टेबलटेनिस र टेनिसका कोर्टहरूसम्म उनको जादुमयी र बहुमुखी प्रतिभा पोखिने गथ्र्यो । तर, उनको आत्मा, धड्कन र जीवनको साँचो लय भने ब्याडमिन्टनमै धड्कन्थ्यो । अत्यन्त सीमित साधन र स्रोतका बीच वि.सं. २००८ मा नेपाल ब्याडमिन्टन संघको स्थापना हुँदा राजा महेन्द्र स्वयं पहिलो अध्यक्ष थिए, र पछि तिनै राजाका प्रिय ज्वाइँले वैदेशिक भुइँमा छाती तन्काएर नेपालको राष्ट्रिय झण्डा फहराएका थिए । सन् १९७० मा थाइल्यान्डको बैंककमा आयोजित एसियाली खेलकुदमा नेपालले पहिलोपटक ब्याडमिन्टनमा ऐतिहासिक सहभागिता जनाउँदा मोहनबहादुर शाही त्यो पहिलो पुस्ताको राष्ट्रिय टोलीका अभेद्य र दरिला खम्बा थिए । किशोरबहादुर सिंह, गेहेन्द्रमान सिंह, बलराम केसी, पुरुषोत्तम केसी र ज्ञानबहादुर खड्काजस्ता सारथीहरूसँगै मलेसियाली दिग्गज प्रशिक्षक लीको कठोर तीन महिनाको पसिनापूर्ण प्रशिक्षणपछि बैंकक उड्न तयार भएको त्यो टोलीको यात्रा कसैका लागि पनि सहज थिएन । राजपरिवारसँग प्रत्यक्ष नाता जोडिएका शाहीका लागि खेलकुदको मैदानमा कुनै विशेष सुविधा, सुविधाभोगी छुट वा आर्थिक सहुलियत उपलब्ध थिएन । चरम आर्थिक अभावका कारण ब्याडमिन्टन टोलीको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता नै रद्द हुने संघारमा पुगेपछि आम सर्वसाधारण र खेलप्रेमीबाट चन्दा संकलन गरेर मात्र टोली बैंकक पुग्न सफल भएको थियो । दरबारको ज्वाइँ भएर पनि अभाव, सास्ती र संघर्षको मैदानमा ओर्लेर देशका लागि पसिना बगाउनुपर्ने त्यो कठिन बाध्यतालाई उनले कहिल्यै आफ्नो स्वाभिमानको बाधा वा कमजोरी बन्न दिएनन् । बरु अझ दृढ, अनुशासित र अनुहारमा दृढ संकल्प बोकेर कोर्टमा ओर्लिए ।