आत्मीयता गुमाउँदै ‘बलिराजाको आँगन’

हुम्लाको सर्केगाड निवासी हर्कबहादुर मल्लको मूलघरको आँगन अचेल तिहारमा चिनियाँ झिलिमिली बत्तीले जगमगाउँछ तर ७६ वर्ष पार गरिसकेका वृद्ध हर्कबहादुरका आँखाहरू भने त्यो आधुनिक चमकमा रम्न नसकिएझैं लाग्छन्। त्यो झिलिमिलीमा न त हिजो जस्तो सल्लाको झरो (दियालो) बाल्दा आउने रैथाने चोपको सुगन्ध छ न त मासको ‘बडा’ पकाउँदा टोलै थर्किने तिहारको त्यो पुरानोपन नै।

वैदेशिक रोजगारीले तन्नेरी उमेर रित्तिएका लुम्बिनी, सुदूरपश्चिम र कर्णालीका गाउँहरूमा अचेल प्लास्टिकका कृत्रिम दियो त बलिरहेछन् र आँगनमा स्पिकरले तिहारका गीत पनि फ्याँकिरहेका छन् तर सात समुद्रपारि रहेका छोराछोरीलाई सम्झिँदै मोबाइलको भिडियो कलमा आशिष दिने बुढा बाजेका आँखाहरू अझै पनि आँगनको त्यो गोलो घेरामा खेलिने जीवित ‘देउडा’ र पौराणिक ‘बलिराजा’को रैथाने गाथा खोजिरहेका हुन्छन्। प्रविधिले भित्र्याएको आधुनिकता र परम्पराले जोगाएको मौलिकताको दोसाँधमा उभिएको छ, आजको पश्चिम नेपालको तिहार।