मोहनी र किजापूजा

भाइबहिनीहरू, नेवार समुदायले फरक तरिकाले दसैँ–तिहार मनाउने गर्छन् । नेवार समुदायले दसैँलाई ‘मोहनी नखः’ का रूपमा मनाउँछन् । दसैँका बेला रातो टीका, जमरासँगै नेवार समुदायले सानो कालो टीका पनि लगाउँछन् । त्यो टीकालाई ‘मोहनी सिन्हा’ भनिन्छ । नेवारी भाषामा नखः भन्नाले चाड वा उत्सव भन्ने बुझिन्छ । त्यसैले दसैँलाई नेवार समुदायले ‘मोहनी नखः’ भन्छन् । दसैँको नवमीको दिन ‘मोहनी सिन्हा’ बनाउने विधि सुरु हुन्छ । जमरा राखिएको ठाउँमा दियो बालिन्छ । त्यसमाथि नेवारी भाषामा सली भनिने माटोको सानो प्याला घोप्ट्याएर राखिन्छ । दियोको कालो धुँवा त्यही घोप्ट्याइएको प्यालामा लाग्छ । जसलाई टीकाको दिन निकालिन्छ । त्यसमा तेल मिसाएर कालो टीका अर्थात् मोहनी सिन्हा तयार पारिन्छ ।

दसैँको अष्टमीको दिन नेवार समुदायमा कुछि भ्वय् खाने चलन छ । कुछि भन्नाले ‘दुई माना’ भन्ने अर्थ लाग्छ । परिवारका सदस्यहरू ज्येष्ठताका आधारमा लहरै बसेर केराको पातमा भोज खान्छन् । भोजमा चिउरा, गेडागुडी, मासुका परिकार, तरकारी, अचार राखिएको हुन्छ । यसै भोजलाई ‘कुछि भ्वय्’ भनिन्छ ।