कानुनी विभेदको पराकाष्ठा

राज्यको कानुन सबैलाई समानुपातिक ढंगले लागू हुने उद्देश्यले निर्माण गरिएको हुन्छ । कानुनले गर्ने दण्ड सजाय भने कसुरदारले गरेको कसुरको गाम्भीर्यता र प्रकृतिनुसार फरकै हुन्छ । दण्ड सजायले कसुरदारको सार्वजनिक पदीय दायित्व, कामकर्तव्य र अधिकार, वर्ग, समूह तथा इज्जत प्रतिष्ठासँग सम्झौता गर्दैन । कानुन नितान्त प्राकृतिक न्यायको सर्वमान्य सिद्धान्तमा अधारित हुने भएकाले एकै प्रकृतिको कसुर गर्ने कसुरदारलाई समान दण्ड सजाय गर्ने कानुनको उद्देश्य हुन्छ । उद्देश्यबमोजिम नै कानुन व्यवहारमा लागू गरिए कानुनी राज्य स्थापित भएको मानिन्छ । यस कुरामा राज्य सधैं संवेदनशील बन्नुपर्छ ।

बसोबासमा भएको विस्तार, सभ्यताको विकास तथा मानिसको व्यवहारमा आउनसक्ने असामान्य परिवर्तनले समाजमा कानुनको आवश्यकता महसुस गरायो । यही आवश्यकता परिपूर्तिका लागि इराकका तेस्रो बादशाह उरहम्मुको शासनकालमा विश्वकै सर्वप्रथम कानुन ईशापूर्व २१४५ मा लागू गरिएको थियो । अन्य मुलुकहरूमा पनि यसैको सिको गर्दै कानुन निर्माण हुँदै आयो । यसक्रममा दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा सर्वप्रथम कानुन कुन मुलुकमा प्रचलनमा ल्याइयो ? भन्ने कुरा नै यकिन हुन नसके पनि यसै क्षेत्रमा फैलिएको आर्यवर्त अर्थात् विन्धाचल पर्वत उत्तर, हिमालय पर्वत दक्षिण, कौशिकी वा सप्तकोशी नदी पश्चिम, शालिग्राम नदी वा कालिगण्डकी नदी पूर्वको भूभागमा पर्ने गंगा र यमुना नदी क्षेत्रभित्रै कानुनको उत्पति भएको अनुमान गरिएको छ ।