बलियो संरचना आवश्यक

केही दिनअघि जाजरकोट जिल्लाको रामीडाँडा केन्द्र बनाएर ६.४ रेक्टर स्केलको भूकम्प गयो । हालसम्म त्यो क्षेत्रमा साना ठुला गरी तीन सयभन्दा बढी पराकम्प गइसकेका छन् । नेपाल हिमालय युरोसियन प्लेट र इन्डियन प्लेटको दोसाधमा रहेकाले निरन्तर थ्रस्टिङ र फल्टिङ भएर साना, मझौला र ठुला भूकम्पहरू गइरहन्छन् । त्यसैले यो भूभाग भूकम्पीय जोखिम क्षेत्रमा पर्छ । विगतको इतिहास हेर्दा उक्त कर्णाली मुस्ताङ क्षेत्रमा ८.४ रेक्टर स्केलको महाभूकम्प गएको ५१८ वर्ष भइसक्यो । यो अवधिलाई हेर्दा यसो अड्कल गर्न सकिन्छ कि करिब ५०० वर्षको अन्तरालमा आउने महाभूकम्प फेरी त्यही क्षेत्रमा आउन सक्छ । त्यो खतरा नेपालमा अझै रहँदै आएको छ ।

भूकम्प विज्ञान अध्ययन अनुसार यदि ठक्कर खाने प्लेट सतहहरूका लम्बहरू आपसमा सम्पाती वा समानान्तर भएमा भूकम्पबाट निस्कने शक्ति वा भूकम्पीय शक्ति अति धेरै हुन्छ । ती प्लेटहरूको सञ्चित, शक्ति पूर्ण रूपमा भूकम्पीय शक्तिमा परिवर्तन हुन्छ । जसको कारण अर्को ठुलो वा महाभूकम्प आउन धेरै वर्ष लाग्ने गर्छ । यो अवस्थाको महाभूकम्प अति ठुलो हुन्छ । यदि ती ठक्कर खाने सतहका लम्बहरू सम्पाती भएमा त्यस कर्णाली–मुस्ताङ क्षेत्रमा आगामी दिनमा आउने भूकम्पको मान ८.५ रेक्टर स्केलको हुने सम्भावना देखिन्छ । यदि ती ठक्कर खाने प्लेट सतहका लम्बबिचको न्यूनकोण बढ्दै गएमा त्यहाँ जाने भूकम्पको मान घट्दै जान्छ वा भूकम्पको शक्ति घट्दै जान्छ । यदि त्यो न्यून कोण बढी भएमा त्यो महाभूकम्पको मान करिब ७.८ रेक्टर स्केलको हाराहारीमा हुन सक्ने सम्भावना पनि छ तर ७.६ रेक्टर स्केलभन्दा कम मान भएको महाभूकम्प त्यस क्षेत्रमा जाने सम्भावना अति कम छ । समग्रमा त्यस मुस्ताङ, कर्णाली क्षेत्रमा आगामी दिनमा जाने महाभूकम्पको मान ७.६ रेक्टर स्केलदेखि ८.५ रेक्टर स्केलसम्मको बिचमा पर्ने प्रबल सम्भावना छ ।