हामी धर्मनिरपेक्ष हौं !

नेपाल एक धर्मनिरपेक्ष राज्य हो भनेर संविधानमा भनिएको छ । कुनै पनि चिज वा वस्तुप्रति निरपेक्ष हुनु भनेको त्यसप्रति सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै भाव नहुनु भनेको हो । त्यस अर्थमा नेपाल राष्ट्र र राज्यको धर्मप्रति कुनै नकारात्मक भाव त छँदै छैन भनिएको हो भने सकारात्मक सोच वा भाव पनि छैन भनेको हो । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने कुनै खाले भावना नै छैन भनेको भनेर बुझ्नुपर्ने हुन्छ । यहाँनेर धर्म शब्दको अर्थ बुझ्ने प्रयास गर्नु ठीक होला । धर्म शब्दको प्रयोग विभिन्न तरिकाले भएको पाइन्छ । मानिसहरू पत्रकारिताको धर्मका ’boutमा प्रवचन दिइरहेका हुन्छन् । अनि, विद्यार्थीको धर्म, पत्नीको धर्म, पतिको धर्म, पिताको धर्म, राजनेताको धर्म र शिक्षकको धर्म ! सबैको धर्म हुँदो रहेछ । अर्थात्, सबै सम्बन्ध, नाता र पेसाको पनि धर्म हुँदो रहेछ । समाजको धर्म हुन्छ ? सायद होला ! त्यसो भए के हो त धर्म ?

एक व्यक्ति, जिम्मेवारीसम्बन्धी, समाजका सदस्य वा समूहको धर्म हुन्छ र सायद तत्तत् भूमिकामा स्वीकार्य संहिता नै धर्म हो । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने गलत र सहिको सीमा कोर्ने मापदण्ड नै धर्म हो । एक नागरिकका नाताले प्रत्येक व्यक्तिको समाज वा राष्ट्रप्रति निश्चित दायित्व परिभाषित गरिएको हुन्छ र त्यो नै राष्ट्रप्रतिको धर्म हो । त्यस्तै, राज्यको नागरिकप्रति पनि धर्म हुन्छ र त्यसलाई राज्यधर्म भनिन्छ कि ? अनि शासकको पनि अधिकारसँगै जोडिएर आउने दायित्व एवं कर्तव्यलाई राजधर्म भनिने हो कि ? आचरणका हिसाबले ठीक र बेठीक अनि सही र गलतको मापनयन्त्र नै धर्म हो । त्यसो हो भने राष्ट्र, राज्य वा नागरिक धर्मप्रति निरपेक्ष कसरी हुन सक्छ ? धर्मप्रति निरपेक्ष हुनु भनेको त सही र गलत अनि असल र खराब आचरणप्रति निरपेक्ष रहनु भनेको भएन र ? के त्यस्तो सम्भव छ ?