अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा ‘विदेशी विनिमय’

विदेशी मुद्रालाई ‘विदेशी विनिमय’ भनिन्छ । ‘विदेशी विनिमय’ भनेको विदेशी मुद्रा खरिद बिक्री वा कुनै एक देशको मुद्रा कुनै अर्को देशको मुद्रामा परिवर्तन गर्न सकिने दर हो । विस्तृत अर्थमा ‘विदेशी विनिमय’ दुई देशबीच हुने मुद्रा भुक्तान छिनोफानो गर्न अपनाइने सम्पूर्ण प्रक्रिया हो । विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका क्रममा भुक्तानका लागि एक देशको मुद्रालाई अर्को देशको मुद्रामा परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ । आफ्ना देशको ‘कति मुद्रासँग अर्को देशको कति मुद्रा साट्न सकिन्छ ?’ भनी निर्धारण गरिएको दरलाई नै ‘विदेशी विनिमय’ दर भनिन्छ । ‘विदेशी विनिमय’ सम्बन्ध खासगरी कुनै निश्चित दरमा विभिन्न मुलुकमा प्रचलित मुद्राको आपसी सटही कार्यसँग सम्बद्ध हुन्छ ।

कुनै एक देशको मुद्राको एकाइलाई कुनै अर्को देशको मुद्राको एकाइको मूल्यसँग अभिव्यक्त गर्न उपयोग गरिन्छ भने त्यसलाई ‘विदेशी विनिमय’ दर भनिन्छ । बजारमा भारतीय १ रुपैयाँको बदलामा नेपाली १ रुपैयाँ ६० पैसा दिनुपर्छ भने भारतीय १ रुपैयाँबराबर नेपाली १ रुपैयाँ ६० पैसा विनियम दर हुन्छ । त्यस्तै, १ रुपैयाँ नेपालीबराबर शून्य दशमलव ६२५ रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँ हुन्छ । अर्थात् नेपाली १ रुपैयाँले भारतीय ६३ पैसा खरिद गर्न सकिन्छ ।