तथ्यांकको महत्व र व्यवस्थापन

तथ्यांक राष्ट्रको आर्थिक सामाजिक तथा वातावरणीय अवस्थाको ऐना हो । ऐनामा एकै वस्तुको फरकफरक आकृति देखियो भने त्यसबाट अकल्पित गलत सूचना प्रवाह हुन्छ । देशको समग्र तस्बिर देखाउने एउटै तथ्यांक फरकफरक परिभाषा, विधि र प्रणालीमा फरकफरक निकायले फरकफरक ढंगले संकलन प्रशोधन र वितरण गर्नाले स्रोत साधनको अपव्यय र उत्तरदातालाई असजिलो त हुने नै भयो । त्यो भन्दा संवेदनशील त देशको आर्थिक सामाजिक अवस्था’bout राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय समाजमा नकारात्मक सन्देश फैलन जान्छ । यस्तो प्रवृति राष्ट्रका लागि कदापि स्वीकार्य हुँदैन ।

देशको आर्थिक सामाजिक अवस्था’bout नागरिकलाई सुसूचित गर्न तथ्यांकको महत्वपूर्ण योगदान रहेको हुन्छ । तथ्यमा आधारित नीति निर्माण, विश्लेषण र परिमार्जन गर्न, योजना तर्जुमा कार्यान्वयन, अनुगमन तथा मूल्यांकन गर्न, प्रमाणमा आधारित निर्णय निर्धारण गर्न, कुनै विषय क्षेत्रको तुलनात्मक अध्ययन गर्न, योजना तथा उद्देश्यको लक्ष्य निर्धारण गर्न, आर्थिक तथा सामाजिक विकासको टे«न्ड जानकरी राख्न, कुनै विषय क्षेत्रको जोखिम पहिचान गर्न, कुनै तथ्यको आजको तथ्यांकीय अवस्थाबाट पछिसम्मको अवस्था प्रक्षेपण वा अनुमान गर्न, अन्तर्राष्ट्रिय तहमा विकास लक्ष्य, प्रगति तुलना र विश्लेषण गर्न तथा अध्ययन अनुसन्धान गर्न तथ्यांकको उच्च महत्व रहेको हुन्छ । यसकारण तथ्यांकमा समयबद्धता, खासखालको (युनिकनेस), सान्दर्भिकता (रिलभेन्स), मान्य (भ्यालिड) निष्पक्षता, सबैको समान पहुँच र विश्वसनीयजस्ता गुण हुनुपर्छ ।