प्राचीन सभ्यता बिर्सिएको आधुनिक काठमाडौं

मानव विकासको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको अध्ययनले नदी किनारबाट नै मानव सभ्यताको विकास भएको पाइन्छ । काठमाडौं उपत्यकाको मानव विकास र सभ्यता बाग्मती नदीसँग जोडिएको छ । किंवदन्तीनुसार काठमाडौं उपत्यका तालका रूपमा रहेको र पछि यहाँको पानी चोभारको गल्छी काटेर बगाएपछि मानव बस्तीका लागि उपयुक्त ठाउँ भएको हो । बाग्मती नदी शिवमती, विष्णुमती, रुद्रमती, मनमती, इक्षुमती र हनुमती नामका नदीहरू मिसिएर निर्माण भएको छ । चोभारनजिकको दूरीमा नक्खु पनि मिसिएको छ । बाग्मती नदीको वरिपरि मानिसहरूको बस्ती विकसित हुँदै गएपछि यहाँ धार्मिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, पुरातात्विक धरोहरहरूको विकास भयो । यसका साथै लिच्छवी र मल्लकालमा वास्तुकला, मूर्तिकला र चित्रकला विकास भयो ।

नेपालको पहिलो राजजंश गोपाल र त्यसपश्चात् क्रमशः महिषपाल, किराँत, लिच्छवी र मल्ल वंशसम्म आइपुग्दा काठामाडौंको सभ्यता निकै नै विकसित भएको पाइन्छ । बाग्मती नदीको वरिपरि निर्माण भएका मठ मन्दिरहरू विश्वप्रख्यात छन् । पशुपति, हनुमान ढोका, कृष्णमन्दिर, स्वयम्भूलगायतका दर्जनौं धार्मिक धरोहरहरू बाग्मती नदीको केही दूरीमा अवस्थित छन्, जसले विश्वसमुदायमा नेपाललाई चिनाएका छन् । यस कोणबाट हेर्दा काठमाडौं धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्विक तथा ऐतिहासिक सभ्यताको भण्डार हो ।