सुरु भयो पुरुषोत्तम महिना

धार्मिक तथा ज्योतिष शास्त्रनुसार विगत २०७७ सालमा २ देखि ३० असोजसम्म अधिकमास अर्थात् पुरुषोत्तम महिना परेको थियो भने यस वर्ष २०८० सालमा २ साउनमा आरम्भ भई ३१ साउनमा पुरुषोत्तम तथा अधिकमास महिना समाप्त हुँदै छ । सोही शब्दलाई अर्को शब्दमा भन्ने हो भने मासको अर्थ महिना हो । खासगरीकन भन्ने हो भने यसको नाम मलमास नभएर अधिकमास, पुरुषोत्तम महिना पनि हो । यसलाई पुरुषोत्तम मास पनि भनिन्छ । यो पञ्चाङ्ग गणनाको सूर्यमानअनुसार वर्षमा ३ सय ६५ दिन, १५ घडी, ३१ पला र ३० विपला हुन्छ, जब कि चन्द्रमानअनुसार वर्षमा ३ सय ५४ दिन, २२ घडी, १ पला र २३ विपला हुन्छ ।

यसमा सूर्यमान तथा चन्द्रमानबिच वर्षमा १० दिन ५३ घडी, ३० पला एवं ७ विपलाको अन्तर हुनेगर्छ । यसै अन्तरलाई समायोजित गर्नका लागि अधिकमासको व्यवस्था गरिएको पाइन्छ । मूलतः अधिकमास अर्थात् पुरुषोत्तम महिना प्रत्येक तीन वर्षमा एकपटक आउँछ । यो मास प्रायः फागुनदेखि कात्तिकको बिचमा पर्नेगर्छ । जुन वर्ष अधिकमास पर्छ, त्यस वर्ष १२ को स्थानमा १३ महिना हुन्छ । फलतः अधिकमासको निर्णय सूर्य संक्रान्तिको आधारमा गरिन्छ । जुन महिनामा सूर्य संक्रान्ति हुँदैन, त्यसलाई अधिकमास भनिन्छ । यस पुरुषोत्तम महिनालाई मलमास, अधिकमास आदि नामबाट पनि चिनिन्छ । हाम्रो समाजमा मलमासको धार्मिक दृष्टिले जति महत्व छ, त्यतिकै रूपमा वैज्ञानिक दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण स्थान रहेको पाइन्छ ।