रोक्का इरानी सम्पत्ति खाडीका देशमा पुनर्निर्माणमा लगाउने अमेरिकाको योजना

एजेन्सी । अमेरिकाले अमेरिका तथा उसका सहयोगी मुलुकमा रोक्का रहेको इरानी सम्पत्ति खाडी मुलुको निर्माणमा खर्च गर्ने योजना बनाइरहेको छ । इरान-अमेरिका-इजरायल युद्धका क्रममा इरानी आक्रमण झेलेका खाडीका मुलुकमा पुनर्निर्माण तथा मर्मतका लागि इरानी सम्पत्ति खर्च गर्ने अमेरिकी योजना रहेको समाचार रोयटर्सले प्रकाशित गरेको छ । अमेरिका र उसका सहयोगी पश्चिमा देशहरूले इरानमाथि विभिन्न प्रतिबन्ध लगाउँदा उसको ठूलो सम्पत्ति विदेशी बैंकहरूमा रोक्का गरिएको छ ।

अमेरिकी वित्तमन्त्री स्कट बेसेन्टले इरानले खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूलाई पुर्‍याएको क्षतिको लागत मूल्यांकन गर्न एक टोलीलाई निर्देशन दिएका छन् । स्रोतका अनुसार भविष्यमा इरानले थप विनाश निम्त्याएमा त्यसको मर्मतका लागि पनि इरानी सम्पत्ति प्रयोग गर्ने विषयमा अमेरिका विचार गरिरहेको छ ।

यो खुलासा इरानका सर्वोच्च नेताका सल्लाहकार मोहसेन रेजाइले सीएनएनसँगको अन्तर्वार्तामा तीन महिनादेखिको युद्ध अन्त्य गर्ने शान्ति सम्झौताको मुख्य सर्त अमेरिकाले रोक्का गरेका २४ अर्ब डलर बराबरका इरानी सम्पत्तिहरू फुकुवा गर्नु भएको बताएका एक दिनपछि आएको हो ।

शनिबार उक्त स्रोतले अमेरिकी वित्त मन्त्रालयले कुन प्रकारका सम्पत्तिहरूको अध्ययन गरिरहेको छ भन्ने स्पष्ट पारेन । प्रयोग गरिएको भाषाले यो कदम केवल रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरूमै सीमित नरहेको संकेत गरेको छ ।

इरानी सम्पत्तिको यस्तो पुनःनिर्देशनले अमेरिका–इरानबीचको नाजुक युद्धविराममा नयाँ तनाव सिर्जना गर्न सक्छ । यस सप्ताहन्तमा अमेरिका र इरानबीच भएका आक्रमणहरूले युद्धविरामको परीक्षण फेरि गरेको छ ।

शान्ति वार्ता रोकिएको जस्तो देखिए पनि मध्यस्थकर्ता पाकिस्तानका एक मन्त्री शनिबार इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह मोज्तबा खामेनेईका लागि पत्र बोकेर तेहरान पुगेका थिए, इरानको अर्ध-सरकारी समाचार संस्था आईएसएनएले जनाएको छ ।

अमेरिकी सेनाले शनिबार बिहान होर्मुज जलडमरूमध्यस्थित गोरुक र केश्म टापुका इरानी तटीय राडार केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेको थियो । यसअघि अमेरिकाले इरानले प्रक्षेपण गरेका केही ड्रोन खसालेको थियो, जसले समुद्री यातायातमा खतरा उत्पन्न गरेको अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले जनाएको छ । अमेरिकी सेनाका अनुसार जलडमरूमध्यमा जहाजहरूलाई धम्की दिइरहेका थप दुई इरानी आक्रमणकारी ड्रोन पनि शनिबार राति खसालिएका थिए ।

इरानको रिभोल्युसनरी गार्डले कुवेत र बहराइनस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा जवाफी कारबाही गरेको जनाएको छ । कुवेती सेनाले शनिबार आफ्नो आकाश हुँदै आवासीय क्षेत्रमाथिबाट गुज्रिएका सातवटा ब्यालिस्टिक मिसाइललाई निष्क्रिय पारेको र केही भौतिक क्षति भए पनि मानवीय क्षति नभएको बताएको छ ।

पाकिस्तानी मन्त्री तेहरान पुगे

पछि इरानले दुवै देशमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई ब्यालिस्टिक मिसाइलद्वारा निशाना बनाएको दाबी गर्‍यो । तर अमेरिकी सेनाका अनुसार छवटा मिसाइल बीचमै रोकिएका थिए र सातौँ मिसाइल आफ्नो लक्ष्यसम्म पुग्न सकेन ।

अमेरिका र इरानबीच तीन महिनादेखिको युद्ध रोक्न अन्तरिम सम्झौताका लागि अधिकांशतः अप्रत्यक्ष वार्ता भइरहेको छ । यस सम्झौताले इरानको आणविक कार्यक्रमजस्ता विषयहरूलाई भविष्यका वार्ताका लागि खुला राख्नेछ ।

तर दुवैपक्षबीच बेला-बेलामा झडप भइरहेकाले कुनै ठोस सम्झौता हुन सकेको छैन ।

तेहरानले अरबौँ डलर बराबरको तेल आम्दानीमा पहुँच, कच्चा तेल निर्यातसम्बन्धी प्रतिबन्धमा छुट, आफ्ना बन्दरगाहहरूमाथिको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाइनु र होर्मुज जलडमरूमध्यमा प्रभाव कायम राख्न चाहेको छ । युद्धअघि विश्वको झण्डै पाँचौँ भाग तेल यातायात यही मार्गबाट हुने गर्दथ्यो, तर अहिले इरानले प्रभावकारी रूपमा यस मार्गलाई अवरुद्ध गरेको छ ।

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले पाकिस्तानी गृहमन्त्री मोहसिन नक्वी शनिबार तेहरान पुगेको र उनले विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसहित अन्य अधिकारीहरूसँग भेटवार्ता गर्ने बताएका छन् । आईएसएनएका अनुसार नक्वीले आफ्नो देशका सेना प्रमुख र प्रधानमन्त्रीको "विशेष पत्र" खामेनेईलाई बुझाउने बताएका थिए ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प बढ्दो इन्धन मूल्यका कारण आन्तरिक राजनीतिक दबाबमा परिरहेका छन् । उनले एनबीसीसँग भनेका छन् कि इरानका अधिकांश ड्रोन र मिसाइल उत्पादन केन्द्रहरू नष्ट भइसकेका छन्, तर इरानसँग अझै पनि करिब २० प्रतिशत मिसाइल क्षमता बाँकी छ ।

ट्रम्पले एनबीसीको "मिट द प्रेस" कार्यक्रममा भने, "उनीहरूसँग अझै केही मिसाइल र ड्रोन छन् । प्रतिशतका हिसाबले हेर्दा सम्भवतः २१ देखि २२ प्रतिशत मिसाइल बाँकी छन् । त्यो पनि धेरै हो, तर हामीले पहिलो पटक आक्रमण गर्दा जति थिए, त्यति भने होइन ।"

यस द्वन्द्वले तेलको मूल्य बढाएको छ र मानवीय सहायता लगायत अन्य वस्तुहरूको आपूर्ति शृंखलामा पनि अवरोध उत्पन्न गरेको छ ।

युद्धविराम हुँदाहुँदै क्षेत्रभरि फेरि झडप

समानान्तर रूपमा लेबनानमा जारी अर्को द्वन्द्वमा, दक्षिणी लेबनानमा एक सैन्य सवारी साधनमाथि इजरायली आक्रमण हुँदा लेबनानी सेनाका दुई अधिकारी र एक सैनिक मारिएका छन् । इजरायली सेनाले घटनाको अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ ।

इरानले लेबनानमा इजरायल र इरान समर्थित हिजबुल्लाहबीच युद्धविराम हुनु अमेरिकासँग हुने कुनै पनि शान्ति सम्झौताको पूर्वसर्त भएको बताएको छ ।

लेबनानी सेनाले शनिबार आफ्नो कमाण्डर जनरल रुडोल्फ हायकाल पाकिस्तानी समकक्षीको निमन्त्रणामा पाकिस्तान प्रस्थान गरेको जनाएको छ, यद्यपि थप विवरण दिएको छैन ।

यो आकस्मिक भ्रमण विशेष महत्त्वपूर्ण मानिएको छ, किनकि अमेरिका तथा लेबनानका राष्ट्रपति लगायतका नेताहरूले लेबनानसम्बन्धी युद्धविराम वार्तालाई पाकिस्तानद्वारा मध्यस्थता गरिएका अमेरिका–इरान वार्ताभन्दा अलग राख्नुपर्ने अडान लिँदै आएका छन् ।

हिजबुल्लाह नेता नइम कासिमले यसै साता लेबनानमा युद्ध रोक्न इजरायल र लेबनानी सरकारबीच अमेरिकाको मध्यस्थतामा भएको सम्झौता अस्वीकार गरेका थिए । उक्त सम्झौतामा इजरायली सेना फिर्ता हुने प्रावधान थिएन र हिजबुल्लाह वार्ताको पक्षसमेत थिएन ।

इजरायलले भने बढ्दो अमेरिका–इजरायल तनावका बीच पनि आफ्ना सेना लेबनानबाट नफिर्ता हुने र सैन्य कारबाही जारी रहने जनाएको छ ।