सामाजिक रूपान्तरणको आधार, अनौपचारिक शिक्षाको विकास र विस्तार
karobardaily.com · Thu Jun 16 17:47:44 GMT 2022
सामाजिक रूपान्तरणका लागि औपचारिक शिक्षा मात्र पर्याप्त हँुदैन । अनौपचारिक रूपमा पनि मानिसले सिकिराखेको हुन्छ । यसरी आफ्नो अनुकूल समयमा सहज तरिकाले सिक्ने सिकाइ अनौपचारिक प्रकृतिका संस्थाबाट गरिन्छ । त्यसमध्ये अहिले सरकारी सीमित अनुदान र समुदायको सहयोग र सहकार्यमा सञ्चालित सामुदायिक सिकाइ केन्द्र एक हो । यस्ता अनौपचारिक प्रकृतिका शिक्षण संस्थाहरूको विकास र विस्तार सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणका लागि आधारशिलाको रूपमा लिन सकिन्छ । अनौपचारिक शिक्षाले संस्कार, संस्कृति, रीतिरिवाज, चालचलन, मानव सभ्यताको विकास र संरक्षण एवं संवद्र्धन पौराणिक कालदेखि गर्दै आएको छ । पौराणिक कालका विद्वान् ऋषिमुनी विदूषीहरू कुनै विद्यालयका उपज होइनन्, बरु अनौपचारिक प्रकृतिका धार्मिक संघसंस्थाले दिएका शिक्षाको उपज हुन् । औपचारिक शिक्षाको इतिहास अनौपचारिकजति लामो छैन । आदिकालदेखि अनौपचारिक शिक्षाबाट उत्पादित पोख्त विद्वान्हरूको उपज औपचारिक शिक्षा हो । तसर्थ अनौपचारिक शिक्षा औपचारिक शिक्षाको जननी हो भन्दा अन्यथा नहोला । औपचारिक शिक्षाको पाठ्यव्रmम, शिक्षण संस्थाको संरचना, कक्षा सञ्चालन समय र पढ्ने उमेर आदिले ज्ञान, सीप हासिल गर्ने दायरा साँघुरो बनाएको छ । जबकि अनौपचारिक शिक्षा आवश्यकता, चाहना र समयको मागअनुसार जुनकुनै अनुकूल समय र स्थानमा हासिल गर्न सकिने विशेषता राखेको हुन्छ ।
आजको २१ औं शताब्दीमा विज्ञान र प्रविधिको तीव्र गतिमा विकास र विस्तार भइराखेको छ । आधुनिक प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गरी समृद्धि ल्याउन औपचारिक शिक्षाका विषयवस्तु कतिपय सन्दर्भमा बासी भइसक्छन् । आफूमा भएका मौजुदा ज्ञान, सीपलाई निरन्तर अद्यावधिक गरी सफल जीवन जीउन व्यवस्थित र सर्वसुलभ अनौपचारिक शिक्षाको विकास र विस्तार गर्नुको विकल्प छैन । शिक्षारूपी रथको औपचारिक र अनौपचारिक दुई पाङ्ग्राहरू हुन्, एकअर्काका परिपूरक हुन् । औपचारिक शिक्षामा देखिएका कतिपय विकृति, विसंगति र क्षतिलाई निरुत्साहित र न्यूनीकरण गर्न अनौपचारिक शिक्षाको निसंंकोच योगदान रहन्छ । किनकि अनौपचारिक शिक्षाको प्रस्थान बिन्दु साक्षरता हो, जसबाट मानवले आफ्नो योग्यता, क्षमतालाई परिमार्जन, परिष्कृतका साथै सशक्तीकरण गर्दै सक्षमता हासिल गर्छ । उसको आय आर्जन स्वभावैले बढ्न गई बालबालिकाले सहज पारिवारिक वातावरणमा शिक्षा हासिल गर्ने अवसर पाउँछन् । उनीहरूको विद्यालयमा उपस्थिति र उपलब्धिस्तर निःसन्देह उच्च हुन्छ नै । तसर्थ अनौपचारिक शिक्षालाई कुनै पनि अर्थमा ओझेलमा पार्नु भनेको विकासको गतिलाई पछि धकेल्नु हो ।
स्रोतमा पूरा पढ्नुहोस् (karobardaily.com)