गाउँको पुनर्जीवन

केही वर्षपहिलासम्म काठमाडौं आउनुलाई नेपाल आउनु भनिन्थ्यो । सिंगो नेपालको प्रतिनिधित्व काठमाडौंले गर्थ्यो । बाँकी भूभाग मानौं नेपाल नै होइन । यही सोचले काठमाडौंलाई विकसित बनाउन खोजियो ।

स्रोतसाधनको केन्द्रीकरण गरियो । विकसित बनाउन धेरै ठूलो नक्कल गरियो । चन्द्रशमशेरले विकासमा बेलायतको नक्कल गरेबापत ‘बेलायती कुकुर’ भएको आरोप पनि खेपे । काठमाडौंलाई विकसित देखाउन राणाहरूले बेलायती शैलीका घर बनाए । नारायणहिटी दरबार महेन्द्रले बेलायतकै प्रविधि र सीपमा बनाए । काठमाडौंको वैभवशाली सभ्यता र अभूतपूर्व वास्तुकलाको बहिष्करण गरियो । अझ चन्द्रशमशेरले त सिंहदरबारमा बेलायती घोडा र गाई बाँधेर नेपालको पशुपालनलाई दोस्रो दर्जाको बनाउने प्रयास गरे । अर्थात्, विकासको केन्द्रीकरणको गाँठो जति सकिन्छ, त्यति कसे । शासकीय मानसिकताले नेपालका गाउँहरूलाई सीमान्तीकरण गर्ने प्रक्रिया त्यहीँदेखि सुरु भयो । खासमा संघीयता यही प्रक्रिया र चिन्तनलाई उल्टाएर संघीयताभित्र विकेन्द्रीकरणको अभ्यास गर्नका लागि थियो । तर, संघीयताको ढाँचाभित्र फेरि पनि केन्द्रीकरणको डोरी कसिँदै छ । संघीयतालाई औपचारिक बनाइँदै छ । अझ गजब र हास्यास्पद के छ भने, गाउँसँग जोडिनुपर्ने प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूलाई काठमाडौंमा आलिसान महल बनाएर भव्य स्वागत गरिएको छ । हाम्रो संघीयतालाई बुझ्न यो एउटा घटना नै पर्याप्त छ । यही चिन्तन अगाडि बढ्यो भने पालिका अध्यक्षहरूका लागि प्रदेश राजधानीमा र वडाध्यक्षहरूका लागि पालिकामा एउटाएउटा महल बने भने आश्चर्य नमान्दा हुन्छ । किनभने संघीयता सबलीकरणका लागि अपरिहार्य काम यही हो भन्ने बुझ्नुपर्ने हुन्छ ।