ग्रामीण–सहरी बसाइँसराइ समस्या

सामान्य मानिस गाउँबाट सहरतर्फ बसाइँ सर्छन् । बसाइँसराइ प्रक्रियालाई प्रभाव पार्ने विभिन्न तŒव छन् । ती अत्यन्त जटिल हुन्छन् । एउटा छनोट प्रक्रिया हो, जसले मानिसलाई विशेष केही तŒव आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिक र जनसांख्यिकले प्रभाव पार्छ । यस्ता प्रभाव पार्ने तŒव एकबाट अर्को राष्ट्रमा र एउटै राष्ट्रभित्रका क्षेत्रमा पनि फरक पर्न सक्छन् । प्राप्त अध्ययनका आधारमा विकासशील राष्ट्रमा हुने बसाइँसराइ तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ । ती हुन्– जनसांख्यिक, शैक्षिक र आर्थिक । जनसांख्यिक दृष्टिले सहर भ्रमणशील वर्गमा मुख्यगरी युवावर्ग र एकल पुरुष (५ देखि २५ वर्ष उमेरसम्मका) पर्छन् ।

हालैका वर्ष सहर भ्रमण वर्गमा महिलाको अनुपात पनि बढ्दो देखिन्छ र यस प्रक्रियामा ठूला सहरका शिक्षित महिलामा बढी प्रभाव परेको छ । शैक्षिक दृष्टिमा गाउँसहर बसाइँसराइका अध्ययनका नतिजाले शैक्षिकस्तर र बसाइँसराइका स्वभावबीच सकारात्मक सम्बन्ध रहेको देखाएका छन् । अर्थात् निम्न शैक्षिकस्तरका व्यक्तिभन्दा उच्च शैक्षिकस्तर हासिल गरेकाको बसाइँसराइ स्वभाव बढी हुन्छ । बितेका धेरै वर्षसम्म गाउँसहरको बसाइँसराइ प्रतिशतमा गरिब, भूमिहीन अदक्ष श्रमिकको प्रभुत्व थियो । सहरमा बसाइँसराइ गर्ने व्यक्ति छोटो समयका र मौसमी प्रकृतिका थिए । तिनीहरू सहर जागिरको खोजीमा पस्ने गर्थे । हालका वर्ष आधुनिक सहरी औद्योगिक क्षेत्रमा ग्रामीण क्षेत्रका बसाइँसराइ गर्नेको वित्तीय सम्पत्ति तथा पुँजीको ठूलो महŒव छ । ठूलो मात्रामा वित्तीय स्रोत भएका व्यक्ति सहरी जागिरको खोजीमा लामो समयसम्म सहरमा बस्न सक्छन् । तसर्थ, घचेट्ने तŒवले गर्दा गरिब, भूमिहीन, अशिक्षित किसान जन्मक्षेत्रबाट अन्य बसाइँ सर्छन् । ठूला सहरका आर्थिक अवसर आकर्षण अर्थात् तान्ने तŒवले शिक्षित कामदार र धनी व्यक्ति बसाइँसराइको निर्णय गर्न उत्प्रेरित गर्छन् । गाउँसहर बसाइँसराइको अध्ययन अनुसन्धान र विश्लेषणका लागि विभिन्न सैद्धान्तिक ढाँचा विकास भएको छ ।