पेट्रोलियम पदार्थ आयात न्यूनीकरणका उपाय

धर्तीको गर्भभित्र रहेको ‘तेलजन्य घाउ’ प्रशोधन गरेपछि पेट्रोलियम पदार्थका रूपमा बिक्री वितरणका लागि बजारमा पठाइन्छ । जुन आमउपभोक्ताको दैनिकीको अग्रस्थानमा रहँदै आएको छ । पेट्रोलियम पदार्थले आर्थिक राजनीतिको विश्व बजारमा महŒवपूर्ण हिस्सा ओगट्दै आएको छ । तर, यसले अनावश्यक आर्थिक चलखेलका दरमा तीव्रता ल्याएकाले उपभोक्ता चिन्तित छन् । सन् १९६० मा इरान, इराक, कुवेत, साउदी अरब र भेनेजुयलाले पेट्रोल निर्यात गर्ने देशको संगठन ओपेक स्थापना गरे । यसको १० वर्षपछि अर्थात् सन् १९७० मा इराक, कुवेत र साउदी अरबसहित केही देशले तेल उद्योगलाई राष्ट्रियकरण गरी ठूला विदेशी कम्पनी हटाएर पेट्रोलको मूल्य बढाए । त्यसपछि विश्वमा पेट्रोलको मूल्य घटबढ हुन थाल्यो । र, विश्व अर्थतन्त्र नै धेरै प्रभावित हुन थाल्यो । ओपेक राष्ट्रले आफ्ना पेट्रोल उत्पादन नियन्त्रणमा लिएपछि विश्व बजारमा उनीहरूको प्रभाव निकै बढ्न थाल्यो । ’cause, विश्वको उनीहरू आधारभन्दा बढी पेट्रोल उत्पादन आफ्नो नियन्त्रणमा लिन सफल भएका थिए । फलतः उनीहरूले विश्वको मागअनुरूप अधिकतम फाइदा उठाउन सफल भए ।

सन् १९७३ मा इजरायल र सिरियाबीच युद्ध भयो । जसमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले सिरियालाई समर्थन ग¥यो । त्यसपछि ओपेक राष्ट्रले एकातिर अमेरिकालाई पेट्रोल निर्यात गर्न प्रतिबन्ध लगायो भने अर्कोतिर विश्वभर नै पेट्रोलको मूल्य निकै बढ्यो र नेपालजस्तो अति कम विकसित राष्ट्रले धेरै नै दुःख झेल्नुप¥यो । विगतमा इरान र इराकबीचको युद्धमा पेट्रोल वितरण न्यायपूर्ण हुन सकेन भने वर्तमान समयमा रुसको पेट्रोल व्यापारमा प्रतिबन्द लागेकाले विश्वको पेट्रोल व्यापारमा नकारात्मक प्रभाव परेको छ । साधारणतः युद्धका बेला पेट्रोलको मूल्य बढ्छ । जसबाट नेपालजस्तो अति कम विकसित देश भएको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पर्छ । २०औं शताब्दीमा युद्धको स्वरूप बदलिएकाले पेट्रोलको माग बढेको छ । जसले गर्दा विश्वभर पेट्रोल वितरण असहज भएको छ । वर्तमान समय विश्वमा पेट्रोलियम पदार्थ खपत दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ । हाल प्रतिदिन १० करोड ब्यारेल तेल खपत हुन्छ । यो ७५ वर्षअघिको तुलनामा १० गुणा बढी हो । फलतः पेट्रोलजन्य राजनीतीकरणका अभ्यास बढिरहेका छन् । वस्तुतः पेट्रोलजन्य उद्योगको प्रतिस्पर्धात्मक व्यापारलगायत ठूला शक्ति राष्ट्रले पेट्रोलका लागि आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्ने होडबाजी विकास गर्दै आएका छन् । जसका कारण विश्वका महाशक्ति राष्ट्रले पेट्रोलियम पदार्थको घनचक्करमा अािर्थक नाकाबन्दीलगायत युद्धसमेत निम्त्याएको तथ्य बिर्सन सकिँदैन ।