बालबालिका हुर्काउने दायित्व

बालबालिकालाई असल, सक्षम र योग्य व्यक्ति बनाउने विषयमा अभिभावकको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । अभिभावकको यो योगदान परिवारमा मात्र सीमित नरहेर समाजको रूपान्तरण र राष्ट्रको समुन्नतिसँग पनि जोडिएको हुन्छ । हरेक बाबुआमाले असल अभिभावकत्व निर्वाह गर्न सकेको खण्डमा बालबालिका परिवार, समाज र राष्ट्रको सबल खम्बाको रूपमा विकसित हुन सक्छन् । असल र सफल अभिभावकत्वको कुरा गर्दा अल्बर्ट आइन्स्टाइनका अभिभावकको दृष्टान्त धेरैले दिने गरेको पाइन्छ । विद्यालयले आइन्स्टाइनलाई सिक्न नसक्ने भनेर निस्कासन गरेको पत्रलाई संयमतापूर्वक र सुझबुझपूर्ण तरिकाले छोरालाई अभिप्रेरित गर्न प्रयोग गरेको दृष्टान्त अद्वितीय नै मान्नु पर्छ । आइन्स्टाइनका अभिभावक संसारको एक सफल र प्रेरणादायी व्यक्तित्व रहेका छन् ।

अभिभावकको व्यवहार, सोच र क्रियाकलापले बालबालिकाको जीवनमा ठुलो प्राभाव पार्छ । उनीहरूको सपना र आकाङ्क्षा निर्माणमा प्रायः यो निर्णायक नै रहने गरेको छ । ब्रुक ह्याम्पटन भन्छन, “आफ्ना बालबालिकासँग अभिभावकले दुनियाँको सबैभन्दा असल, दयालु र सुन्दर मानव भएको जसरी बोल्नु पर्छ किनकी उनीहरू जे बन्छु भनेर अन्तरात्मादेखि विश्वास गर्छन्, त्यही बन्छन् ।” यसरी बालबालिकालाई उनीहरूको क्षमताबारे बुझाउनु र उनीहरूको लक्ष्य निर्धारणमा सहयोग गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ । यही सवालमा एलआर नस्ट भन्छन्, “अभिभावकत्व निर्वाह गर्नु भनेको बालबालिकाको व्यवहारलाई नियन्त्रण गर्नु र उनीहरूलाई प्रौढ जस्तै व्यवहार गर्न सिकाउनु होइन । अभिभावकत्व आफ्नै व्यवहारको नियन्त्रण गर्नु र आफँै परिपक्व बन्नु हो । बालबालिका जसरी जिउँछन्, त्यही सिक्छन् र जे सिक्छन् त्यसरी नै जिउँछन् ।” हाम्रो अभिभावकीय भूमिकाको गहन, सशक्त र कतिपय अवस्थामा निर्मम समीक्षा गरेर आफ्नो सोच, धारणा र व्यवहारमा सामयिक परिवर्तन ल्याउन सकेमा बालबालिकालाई सुन्दर भविष्यतर्फ डो¥याउन सकिन्छ ।