नेपाली समाजको वर्गीय विश्लेषण

इतिहासमा कुनै कुनै दिन खास दिनका रूपमा आउँछन् र सधैं भविष्यलार्ई प्रभावित गर्ने गर्दछन् । ती दिन कुनै विशेष समाचारले कुनै विशेष घटनाको निर्माण गर्दछ र त्यसैगरी त्यस्तो विशेष घटनाले कुनै खास विचारको निर्माण पनि गर्दछ । यस्ता दिन तथा घटनालार्ई ‘ऐतिहासिक दिन वा घटना’ भन्ने गरिन्छ । यो आलेख लेखन गर्दा ‘समाजवादले निर्माण गरेको एक सफलता आँखा अगाडि उभिएको छ । बाँम्फु खोलामा साना ठुला जहाजको ताँती छ । खोलाको एकाकिनारमा पुरानो सहर छ जसलार्ई फुसी भन्छि । अर्को किनारमा सन् १९९२ बनाइएको आधुनिक सहर छ । त्यसलार्ई फुदोंग भनिन्छ । फुदाेंग समाजवादको सिर्जना हो । यहाँ १२५ तला अग्लो घरदेखि अनेकौं आधुनिक घरहरू छन् । खोलाको वरिपरि ‘हिजो ब्रिटिस तथा अन्य सातवटा साम्राज्यवादी पश्चिमी देशले अफिमको व्यापार र चीनबाट धन कमाउन निर्माण गरेको उनीहरूको साम्राज्य स्थापना गर्न बनाइएको पुरानो सहर छ भने अर्कातिर चीनलार्ई साम्राज्यवादबाट मुक्त गरी समाजवादले निर्माण गरेको सहर छ । यो चीनको आर्थिक केन्द्र संघाइको कथा हो ।

नेपालका दुई छिमेकी देश पश्चिमी उपनिवेशी अपराधका शिकार बनाइएका थिए । चीनमा ब्रिटेन लगायतका सात अन्य राष्ट्रको साम्राज्यवादी हैकम कायम थियो । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले ‘आफूमाथिको यस विदेशीअधीनलार्ई’ ‘अर्धउपनिवेशवाद’ भनी परिभाषा गरेको थियो । भारतलार्ई ब्रिटेनले उपनिवेश मात्र बनाएन आफ्नो साम्राज्य मातहतको आफ्नै सार्वभौम भूमि बनाएको थियो ।’ यी दुई देशबीच नेपाल ‘स्वतन्त्र राष्ट्रका रूपमा थियो’ । तर, यो स्वतन्त्रता ब्रिटिस साम्राज्यसँगको युद्धमा पराजयपछि बचेको सानो भूभागमा मात्र कायम रहेको थियो । युद्धबाट ब्रिटिस साम्राज्यवादले नेपालको ठुलो भूभाग खोस्यो ।