नायकको खोजीमा नेपाल

स्वाधीन भूपरिवेष्टित मुलुक नेपालसामु आएका सबै चुनौतीहरुलाई सामना गर्न सक्षम नायकहरु यो मुलुकले विगतदेखि नै पाउँदै आएको छ । शायद ती नायकहरु नपाएको भए नेपालको अस्तित्व के हुन्थ्यो होला भन्ने प्रश्नको उत्तर कहाली लाग्दो हुन सक्थ्यो वा रहर लाग्दो हुन सक्थ्यो ? त्यो आँकलन गर्न सहज छैन । तर पनि नेपालले आफ्नो स्वाधीन अस्तित्व कायम गर्नकै लागि आवश्यक परेको बखत नेपालभित्रै नेपाली माटो सुहाउँदा नायकहरुको उदय यो मुलुकमा भएको पाइन्छ ।

एकीकरणअगाडि बाइसे, चौबीसे राज्यहरुमा विभाजित नेपाल र भारत अनेक साना–ठूला राज्यहरुमा विभाजित थिए । विश्व मानचित्रमा कहिल्यै सूर्य नअस्ताउने देशको रुपमा परिचित ब्रिटिस साम्राज्य इष्ट इन्डिया कम्पनीको रुपमा भारतीय उपमहाद्वीपमा पसेर त्यहाँका राजा–रजौटाहरुबीचको वैमनस्यता र महत्वाकांक्षामाथि खेल्दै बिस्तारै नेपालतिर लम्किन सुरसार गर्दै गर्दा नेपालले पृथ्वीनारायण शाहको रुपमा एक नायक पायो । पृथ्वीनारायण शाहले नेपाललाई एकीकरण गरेर सबल र सक्षम नबनाए विस्तारवादी पाइलालाई रोक्न सकिन्न भन्ने यथार्थलाई आत्मसात् गरेर एकीकृत मुलुक बनाउने महान् कार्य गरेकै हुन्, जुन स्तुतियोग्य छ । कतिपयले अहिले आएर एकीकरण अभियानले आफ्नो पहिचानलाई मेटेको आरोप लगाउँछन् तर ती सबैलाई एउटा प्रश्न गर्न सकिन्छ कि के पृथ्वीनारायण शाहले नेपाललाई एकीकृत र बलियो नबनाएको भए इस्ट इन्डिया कम्पनीबाट उनीहरुले आफ्नो भूभाग जोगाउन सक्थे त ? विशाल भारत (अहिलेको पाकिस्तान र बंगलादेशसहित) लाई त क्वाप्पै निल्ने वक्रदृष्टिबाट के नेपाली सुरम्य भूभागहरु बच्थे होला त ? त्यसैले त्यो युगले जन्माएका एक नायक हुन् पृथ्वीनारायण शाह भन्ने कुरामा अधिकांश राष्ट्रप्रेमी नेपालीको दुईमत हुनै सक्दैन ।