अपराधको कारक तत्व नबनोस् राजनीति

कानुनविपरीत त्यस्तो कार्य जुन कार्य गरेबापत कानुनले नै दण्ड सजाय तोकेको हुन्छ त्यस्तो कार्य गर्नु अपराध हो । त्यस्तो कार्य गर्ने व्यक्तिलाई कसुरदार वा अपराधी मानिन्छ । अत्यन्त क्रुरताका साथ गरेको पाशविक हत्या, ठूलो परिमाणको लागूऔषध ओसारपसार र कारोबार, डाँका, मानव बेचबिखन र बलात्कार जस्ता अपराध दण्ड सजायको आधारमा संवेदनशील ठानिन्छन् । अपराधको प्रकृतिअनुसार दण्ड सजाय फरक भए पनि सबै प्रकारका गैरकानुनी कार्य अपराधकै परिधिभित्र समेटिएका हुन्छन् । अपराधका निम्ति आपराधिक मनसाय आपराधिक कार्यमा परिणत भएकै हुनुपर्दछ ।

आपराधिक मनसायको प्रकृति पनि अपराधको गाम्भीर्यताअनुसार फरकै हुन्छ । सार्वजनिक स्थलमा अवरोध खडा गरी सर्वसाधारणको जनजीवनमा अवरोध पु¥याउने, अत्यावश्यक सेवा ठप्प बनाउने, सार्वजनिक एवं निजी संरचना तोडफोड र आगजनी गर्ने कार्य, कानुनविरुद्धका आपराधिक कार्य हुन् । यस्तो कार्य गर्ने÷गराउने र आदेश दिने व्यक्ति समेतलाई दण्ड सजाय हुने हाम्रो कानुनी व्यवस्था छ । यस्तै, गैरकानुनी कार्यमा संलग्न रहने जुनसुकै व्यक्तिले दण्ड सजायको भागिदार बन्नैपर्छ । यसका अलावा पदमा रहेर आफ्नो पदीय दायित्व सम्पादन नगर्ने, सार्वजनिक सेवा सञ्चालन गराउने कार्यमा आफैं बाधक बन्ने, बदनियतपूर्ण ढंगले कार्य गरी देश र जनताको हानि पु¥याउने तथा समूहगत एवं निजी स्वार्थमा लिप्त भई आमनागरिक र राष्ट्रलाई क्षति पु¥याउने जुनसुकै ओहदाको व्यक्ति भए पनि कानुनले तोकेबमोजिम निजले दण्ड सजायको भागिदार बन्नैपर्छ ।