मेरिटोक्रेसीमा ध्यान देऊ
rajdhanidaily.com · Fri Jan 21 00:10:46 GMT 2022
वरिष्ठताका आधारमा आफू अगाडि भए पनि पदावधि थपको सिफारिसमा नपरेको भन्दै नेपाली सेनाका उपरथी अनन्तः कार्कीले आफ्नै प्रधानसेनापति प्रभुराम शर्माविरुद्ध प्रधानमन्त्रीसमक्ष उजुरी दिएपछि कर्मचारीमा सधैं कुरा गरिँदै आएको ‘मेरिटोक्रेसी’को फेरि खोजी गरिनुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन गएको छ । त्यसो त योभन्दा पहिले पनि निजामती कर्मचारीमा मुख्य सचिवमा पदोन्नति गर्दा पनि बारम्बार यस्ता उजुरी र उल्झन दोहरिइरहेका छन् । तर, सेना भनेको कर्मचारी संयन्त्रभन्दा बढी अनुशासित र चेन अफ कमान्डमा रहने र परिचालित हुने फौजी संगठन हो । यही फैजी संगठनभित्रबाट आफ्नै नेतृत्वविरुद्ध उजुरी पर्नु भनेको सामान्य कुरा होइन । उजुरी परेर गल्ती हुन गयो भन्ने पनि होइन तर उजुरी पर्नैपर्ने पक्षपातपूर्ण व्यवहार पो किन हुन गयो भन्ने कुरा मुख्य हो । यसका लागि सैन्य संगठनलाई आलोकित र निर्देशित गर्दै आएको ऐनकानुन, नियम तथा नियमावली कतै अपूरो वा त्रुटिपूर्ण त छैन भन्ने कुराको खोजी प्राथमिकतामा पर्न आउँछ । यस अतिरिक्त नेतृत्वमा रहेको व्यक्तिले पनि आफू मातहतका कर्मचारी साथीहरूमाथि पक्षपातपूर्ण व्यवहार त गरिरहेका छैनन् भन्ने कुराको खोजी हुनुपर्छ ।
कर्मचारीमा विश्वभर मान्दै आएको आधारभूत मान्यता हो, मेरिटोक्रेसी । अथवा, कुनै पनि प्रणाली वा संगठनमा त्यहाँ कार्यरत व्यक्तिहरूको प्रतिभा, क्षमता, प्रयत्न र उसले गरेका कामको आधारमा गरिने मूल्यांकन हो । यसमा कुन जात, वर्ग, सामाजिक तह वा उसँग रहेको धनपैसा हेरिँदैन । यी कुरा मेरिटोक्रेसीको मान्यताभित्र पर्दैनन् पनि । यो कुरामा समकालीन समाज, अपनाइएको राजनीतिक व्यवस्था तथा जनचेतनाले पनि ठूलो काम गर्छ । हुकुमी शासनमा हामीले त्यस्तो अपेक्षा गर्न सक्दैनांै पनि । तर, प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्थामा यसको अपेक्षा मात्र होइन, कार्यान्वयनको माग पनि गर्न र गराउन सक्छौं । यसको प्राप्ति भनेको प्रजातान्त्रिक मूल्य र मान्यतासँगै हुन गएको हो । नेपालमा हाल प्रजातान्त्रिक व्यवस्था छ । प्रजातान्त्रिक व्यवस्था वा प्रणाली भएकाले यहाँ रहेका राजनीतिक पार्टीहरू, सरकार र सरकारी संयन्त्रहरू, राज्य मातहतका न्यायिक, जंगी तथा निजामती संगठन सबैमा प्रजातान्त्रिक अभ्यास र मेरिटोक्रेसीको खोजी र अपेक्षा गरिन्छ । यो स्वाभाविक पनि हो किनकि यसले राजनीतिक प्रणालीलाई स्थायित्व दिनका लागि निकै ठूलो बल पु¥याउँछ ।
स्रोतमा पूरा पढ्नुहोस् (rajdhanidaily.com)