रैथाने बालीको पुनरागमन

दसैँ नजिकिँदै गर्दा जुम्लाकी राजकन्या रोकाया खेती भित्र्याउने चटारोमा छिन्। उनको परिवारले खेतबारीमा मकै, कोदो, मार्सी, गहुँ, जौ, फापर, स्याउ, सिमी, चिनो र कागुनो फलाउँछ। वर्षभरि खाएर बचेको अन्न बेच्छन्। यसपालि बजार पाउने थाहा पाएपछि चिनो खेती अलि बढाएका छन्। “ओल्लोघर, पल्लोघरकाले पनि पोहोरपरारको भन्दा बढी नै लगाएका छन्,” घरमाथिको बारीमा पाकेको चिनो टिप्दै गरेको भेटिएकी राजकन्या भन्छिन्। उनले भनेझैँ जुम्लाको चन्दननाथ नगरपालिका-८, स्यालबाडामा यो वर्ष चिनोको व्यावसायिक खेती सुरु भएको छ।

प्रायः सुक्खा र खडेरी सहन सक्ने चिनो पश्चिम नेपालको मध्य तथा उच्च पहाडी भेगको रैथाने बालीअन्तर्गत पर्छ। समुद्री सतहदेखि करिब दुई हजार ५०० मिटरको उचाइमा पर्ने स्यालबाडाको हावापानी चिनोका लागि अनुकूल मानिन्छ। रेरास परियोजनाअन्तर्गत प्रकाशित रैथाने बालीका परिकारबारेको पुस्तिका मा उल्लेख भएअनुसार चिनोमा कार्बोहाइड्रेट, रेसा, प्रोटिन, क्याल्सियम र फलामजस्ता पोषक तत्त्व पाइन्छन्। काठमाडौँलगायतका प्रमुख सहरबजारमा यसको माग बढ्दो छ। तर, स्यालबाडाको चिनो बजारसँग सिधै नजोडिएकाले व्यावसायिक खेतीको चलन उति धेरै थिएन।