अवैध कारोबारले कोरला नाकाको छवि धुमिल

चीनको स्वायत्त क्षेत्र तिब्बतको झोङ्बा काउन्टीबाट लिजी–नेचुङ (कोरला) नाका हुँदै भित्रिएका विद्युतीय (ईभी) सवारीसाधन सशस्त्र प्रहरी बलले विभिन्न स्थानबाट नियन्त्रणमा लिएपछि मुस्ताङ भन्सार कार्यालयका कर्मचारीमाथि निगरानी बढाइएको छ। संघीय सरकार र भन्सार विभागमा समेत यस विषयले व्यापक चर्चा पाएको छ।

भन्सार कार्यालयबाट जाँचपास भएका बीवाईडी ब्रान्डका ७७४ वटा ईभी गाडी भन्सार छलीको आशंकामा सशस्त्र प्रहरी बल मुख्यालयको निर्देशनमा मुस्ताङस्थित नं. ३३ गुल्म, म्याग्दीको गलेश्वर गुल्म, पर्वतको नं. २५ चण्डिका गण तथा कास्कीको नं. २४ कालिका गणले नियन्त्रणमा लिएपछि भन्सार कार्यालयका कर्मचारीमाथि विभागीय अनुसन्धान सुरु गरिएको छ।

व्यावसायिक रूपमा सञ्चालनमा आएको एक वर्ष नपुग्दै कोरला नाका एकपछि अर्को अवैध गतिविधिका कारण विवादमा तानिएको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को भदौ ३० गतेदेखि व्यावसायिक रूपमा सञ्चालनमा आएको नाकाबाट गत जेठ १ गते राति नक्कली प्रज्ञापनपत्र प्रयोग गरी लुकाइछिपाइ लैजान खोजिएको १ लाख १८ हजार थान अवैध ‘भेप’ (विद्युतीय चुरोट) बोकेको दुई कन्टेनर नियन्त्रणमा लिइएको थियो।

भन्सार कार्यालयका कर्मचारीले चालक र सहयोगीसहित ती कन्टेनर नियन्त्रणमा लिएका थिए। लोमन्थाङ गाउँपालिका–२, एक्लेभट्टीबाट ठुलो परिमाणमा विद्युतीय चुरोट, ५ हजार ३७ थान महँगा जुत्ता, मोजा तथा कपडा पनि बरामद गरिएको थियो।

कोरला नाकाबाट करिब १४ किलोमिटर तल रहेको भन्सार कार्यालय, बोर्डर आउट पोस्ट (बीओपी) र नेपाल प्रहरीको सुरक्षा जाँच पार गरी कन्टेनर अगाडि बढेकाले प्रज्ञापनपत्रको जाँच प्रक्रियामाथि प्रश्न उठेको छ।

यसअघि पनि यही आर्थिक वर्षको पुस २८ गते कोरला नाकाको दसगजा क्षेत्रमा घरायसी सामग्रीभित्र लुकाएर राखिएको अवस्थामा १६ हजार थान भेप बरामद गरिएको थियो। त्यसअघि २०८१ सालको पुस महिनामा पनि मुस्ताङबाट १९ हजार थान भेप बरामद भएको थियो। लगातार यस्ता घटना भएपछि चिनियाँ पक्षले कोरला नाकामा व्यापार गर्ने मुस्ताङका व्यवसायीमाथि निगरानी र कडाइ बढाएको बताइएको छ।

एकपछि अर्को अवैध गतिविधि सार्वजनिक हुन थालेपछि चिनियाँ पक्षले समेत अन्तरदेशीय बैठकहरूमा यस विषयमा चासो व्यक्त गर्दै आएको छ। हालै लोमन्थाङमा सम्पन्न सीमा सुरक्षा बैठकमा मुस्ताङकी प्रमुख जिल्ला अधिकारी अजिता शर्माले कोरला नाकालाई अवैध गतिविधिमुक्त बनाउन सूचना आदानप्रदान र सुरक्षा समन्वय प्रभावकारी बनाउनुपर्ने बताउनुभएको थियो।

उहाँले भन्नुभयो, “लुकिछिपी हुने गतिविधिमाथि भन्सार र सुरक्षा निकायबाट निगरानी बढाउने तथा सेटिङमार्फत हुने अवैध कारोबार रोक्न दुवै देशले समयमै सही सूचना आदानप्रदान गर्ने सहमति भएको छ।”

कोरला नाका संवेदनशील व्यापारिक मार्ग भएकाले अवैध गतिविधिले आयात–निर्यातमा समेत नकारात्मक असर पार्न सक्ने भन्दै उपल्लो मुस्ताङका बासिन्दा चिन्तित छन्।

कोरला नाकामा व्यवसाय गर्दै आएका छोसेरका छिरिङ गुरुङले अवैध गतिविधिका कारण भविष्यमा नाका सञ्चालनमै समस्या आउन सक्ने बताउनुभयो। स्थानीय व्यवसायीले पटकपटक सचेतना फैलाउँदै अवैध गतिविधिमा संलग्न नहुन आग्रह गरे पनि ठुला व्यापारीको ‘सेटिङ’का कारण समस्या दोहोरिने गरेको उहाँको भनाइ छ।

कोरलामा व्यवसाय गर्ने करिब ८० स्थानीय व्यवसायीले अवैध कारोबारका कारण नाका नै बन्द हुन सक्ने भन्दै सदस्यहरूलाई सचेत गराउने र कुनै शंकास्पद गतिविधि देखिए सरकारी निकायलाई जानकारी दिन आग्रह गर्ने गरेका छन्।

कोरला सडक १८६ किलोमिटर दूरी पार गरी म्याग्दी हुँदै राष्ट्रिय राजमार्गसँग जोडिन्छ। यो मार्ग भारत र चीनलाई जोड्ने सबैभन्दा छोटो व्यापारिक मार्गमध्ये एक मानिन्छ।

समुद्री सतहबाट चार हजार ६५० मिटर उचाइमा रहेको कोरला नाका सन् १९६० को दशकमा बन्द भएको थियो। चीनद्वारा तिब्बत अधिग्रहणपछि तिब्बती खम्पा विद्रोहीहरूले नेपाली भूमि प्रयोग गरेकाले नाका बन्द गरिएको थियो। पछि २०८० कात्तिक २७ गते औपचारिक रूपमा नाकाको उद्घाटन गरिएको हो।

मुस्ताङ भन्सार कार्यालयका अनुसार जेठको दोस्रो सातासम्म कोरला नाकाबाट १२ अर्ब १६ करोड ९८ लाख रुपियाँ बराबरको कारोबार भएको छ भने ५ अर्ब ७१ करोड ९ लाख रुपियाँ राजस्व संकलन भएको छ।