सभ्यताको द्वन्द्वमा पहिचान जोगाउने चुनौती

उत्तरी छिमेकी चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङले अघि सारेका महत्वपूर्ण पहलहरुमध्ये बीआरआई (बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ), जीडीआई (ग्लोबल डेभलपमेन्ट इनिसिएटिभ), जीएसआई (ग्लोबल सेक्युरिटी इनिसिएटिभ) र जीसीआई (ग्लोबल सिभिलाइजेसन इनिसिएटिभ) लाई रणनीतिक महत्वको तथा दूरगामी महत्व पार्ने खालको मानिछ । कुनै न कुनै रुपमा नेपाल पनि उपरोक्त चारवटै पहलहरुमा सहभागी भइसकेको अवस्था छ । विश्व इतिहासमा अस्तित्वमा आएका प्रमुख सभ्यताहरुमध्ये इजिप्ट, रोम, ग्रीक, इरानी सभ्यताहरु समाप्त भइसकेका छन् । चिनियाँ सभ्यता र हिन्दू सभ्यतामात्रै अस्तित्वमा रहेका छन् । चीनले अघि सारेको जीएसआई (ग्लोबल सेक्युरिटी सिभिलाइजेसन) मा नेपालले आफ्नो सहभागिता जनाएपछि (प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षरुपमा) हामी कसरी आफूलाई हिन्दू सभ्यताका वाहक भएको दाबी गर्न सक्नेछौँ ? शुरुमा नयाँ शिक्षाको नाममा हामीले पश्श्चिमेली सभ्यता, संस्कृति र शिक्षालाई आत्मसात् ग¥यौं अथवा त्यसको नक्कल ग¥यौं तर त्यसबाट उपलब्धि केही पनि हात पार्न सकिएन । अब अहिले आएर जीसीएप्रति हाम्रो आकर्षण बढ्नु स्वयं हाम्रो निम्ति चिन्ताको विषय हुनुपर्ने हो ।

पश्चिमेली षड्यन्त्रकारी विद्वान्हरुले हाम्रो ज्ञान–परम्परालाई उपेक्षा मात्रै गरेनन्, अपितु यसलाई नष्ट गर्ने प्रयास नै गरे । उनीहरु, कला, संगीत, साहित्य, न्याय दर्शन, स्थापत्य, मूर्तिकला, योग, धातु विज्ञान, वस्त्र निर्माण, रसायनशास्त्र, गणित, खगोल, ज्योतिष, चिकित्सा, कृषि आदि विविध क्षेत्रहरुमा हाम्रा समृद्ध एवं गौरवशाली ज्ञान परस्परबाट राम्ररी परिचित थिए । हामीमा संस्कृत भाषाप्रति घृणा एवं द्वेष फैलाई त्यतातिरबाट विमुख गरेर स्वयं भने संस्कृत भाषाका प्रत्येक शास्त्रहरुको उल्था गर्न लगाई त्यसबाट बहुमूल्य ज्ञान प्राप्त गरे । हामी बहुसंख्यक हिन्दूहरुले संस्कृत भाषालाई मृत भाषा, देव भाषा, अप्रासंगिक एवं अव्यावहारिक ठानेर यसको उपेक्षा गर्ने काम ग¥यौं । आफ्ना शैक्षिक पाठ्यक्रम विद्यालय, क्याम्पस र विश्वविद्यालयहरुबाट संस्कृतलाई हटाउने काम ग¥यौं । जबकि पश्चिमाहरुले आफ्नो विश्वविद्यालयहरुमा यसलाई अनिवार्यसरह बनाउन थाले, बनाए । संस्कृत हाम्रो भाषा हो, ऋषिमुनीहरु हाम्रा पूर्वज थिए, हामी आर्य सभ्यताका वाहक हौं, यतिमात्रै भनेर पुग्दैन । यसको संरक्षण, संवद्र्धन र प्रसारमा हामीले के–कस्तो भूमिकाको निर्वाह ग¥यौं ? त्यतातिर पनि हाम्रो ध्यान जानु आवश्यक छ ।