फोमो र डिजिटल थकान : नेपाली युवाको मनोवैज्ञानिक यथार्थ

फोमो (FOMO – Fear of Missing Out) र डिजिटल थकान (Digital Fatigue) आधुनिक डिजिटल युगमा उत्पन्न हुने प्रमुख मनोवैज्ञानिक समस्या हुन् । यी दुवैले व्यक्तिको मानसिक स्वास्थ्य, सामाजिक सम्बन्ध र दैनिक जीवनमा गहिरो प्रभाव पार्न सक्छन् । फोमो भनेको अरूले गरिरहेका रमाइला वा महत्वपूर्ण गतिविधिबाट वञ्चित हुने डर हो । यो सामाजिक मिडिया, डिजिटल प्लेटफर्म र अनलाइन गतिविधिको अत्यधिक प्रयोगले बढाउँछ । डिजिटल थकान भन्नाले व्यक्तिले लामो समयसम्म डिजिटल उपकरण (जस्तैः मोबाइल फोन, ल्यापटप, कम्प्युटर, ट्याबलेट आदि) प्रयोग गर्दा शारीरिक, मानसिक र भावनात्मक थकावट महसुस गर्नु हो । पछिल्लो समय, विशेषगरी कोरोना महामारीपछि अनलाइन काम, कक्षा र सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोगले गर्दा यो समस्या बढ्दै गएको छ ।

एक बिहान मोबाइलको स्क्रिन हेर्दै दिनको सुरुवात हुन्छ— स्न्यापच्याटमा कसैले ‘स्टोरी’ हालेछ, इन्स्टाग्राममा कसैले समुद्री किनारमा फोटो पोस्ट गरेको छ, फेसबुकमा कुनै साथीले मास्टर्स स्कलरसिप पाएको जानकारी दिएको छ । एकैपटक मनमा प्रश्न उठ्छ, ‘म भने किन यत्तिकै छु ?’ अनि दिनभर त्यो असन्तुष्टि र चिडचिडोपनले घेर्छ । यही हो फोमो । यसैगरी, दिनभर लगातार मोबाइल स्क्रिन घोत्लिँदै बिताउने, काममा ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्ने, शरीर त झन् थाकेको तर दिमाग कहिल्यै विश्राम नगर्ने अवस्थामा पुग्छ— जसलाई भनिन्छ ‘डिजिटल थकान’ ।