सीमा सुशासन : औचित्य र आवश्यकता

इतिहासलाई फर्केर हेर्दा आफ्नो देशको सीमारक्षा तथा विस्तार गर्न धेरै युद्ध भएका छन् । सन् १६४८ मा जर्मनीको वेस्टफेलिया भन्ने ठाउँ भएको शान्ति सन्धिले युरोपमा लामो समयको द्वन्द्वलाई विस्थापित गर्दै राज्यबीचको सार्वभौमसत्ता तथा स्वत्रन्त्रता स्वीकार गर्न सीमा व्यवस्थापनलाई उजागर गरेको पाइन्छ । सो सन्धिपश्चात् एक स्वत्रन्त्र तथा सार्वभौम मुलुकबीच आपसी सम्बन्ध मजबुत पार्न अन्तर्राष्ट्रिय सीमाना व्यस्थापन गरिँदै आएको छ । कुनै पनि देशले अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना व्यवस्थापन गर्न असमर्थ हँुदा ठूला–ठूला युद्धको चपेटामा समेत पर्नुपरेको छ । यसको ज्वलन्त उदाहरणका लागि हाम्रा छिमेकी देशलाई लिन सकिन्छ ।

सन् १९४७ मा ब्रिटिसबाट स्वतन्त्र भएको हाम्रो छिमेकी देश भारत र सन् १९४९ मा जन क्रान्तिबाट स्थापित हाम्रो अर्को छिमेकी देश चीनले सन् १९६२ मा विशाल युद्धको सामना गर्नुपरेको थियो । स्थापना भएको करिब १५ वर्षको अवधिमा आमने–सामने हुँदा दुवै देशले ठूलो जनधनको नोक्सानी बेहोर्नुपरेको थियो । युद्ध हुनुको मुख्य कारणमा दुई देशबीच अव्यवस्थित सीमा व्यस्थापन रहेको थियो । सन् २०१४ मा ब्रिट्रिस–इन्डिया र तिब्बत सरकारबीच भारतको सिम्लामा भएको सम्झौताअनुसार सीमा निर्धारण भएको थियो । यो सम्झौतालाई चीन सरकारले हालसम्म पनि मान्यता दिएको छैन ।