साकेला : प्रकृति, संस्कृति र सभ्यताको जीवित उत्सव

नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक तथा बहुसांस्कृतिक पहिचानले समृद्ध राष्ट्र हो । यही विविधताको सुन्दर प्रतिरूपमध्ये किराँत समुदायको महान् सांस्कृतिक पर्व ‘साकेला’ एक विशिष्ट सभ्यता, प्रकृतिप्रतिको श्रद्धा र मानव जीवनको दार्शनिक चेतनाको प्रतीकका रूपमा स्थापित छ । विशेष गरी खोटाङलगायत पूर्वी नेपालका किराँत बहुल भूभागमा भव्यरूपमा मनाइने साकेला पर्व केवल उत्सव मात्र नभई आदिम सभ्यताको जीवित इतिहास, प्रकृतिसँगको सहअस्तित्व र पुर्खाको स्मृतिलाई पुस्तान्तरण गर्ने सांस्कृतिक अभियान हो ।

साकेला पर्वको मूल आधार किराँत समुदायको प्राचीन मौखिक धर्मग्रन्थ ‘मुन्धुम’ हो । मुन्धुमले मानव, प्रकृति, पृथ्वी, वनजंगल, जलस्रोत, पशुपक्षी तथा ब्रह्माण्डबीचको सम्बन्धलाई पवित्र मान्दै जीवन र प्रकृतिको सन्तुलनलाई सर्वोच्च सत्यका रूपमा व्याख्या गर्दछ । इतिहासविद् तथा सांस्कृतिक अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार किराँत सभ्यता नेपालका सबैभन्दा पुराना सभ्यतामध्ये एक मानिन्छ, जसको सांस्कृतिक निरन्तरता हजारौँ वर्षदेखि मौखिक परम्परा, संस्कार र सामुदायिक अभ्यासमार्फत जोगिँदै आएको छ । साकेला पर्व त्यही आदिम जीवनदर्शनको सांस्कृतिक अभिव्यक्ति हो, जसले प्रकृतिलाई केवल उपयोगको वस्तु नभई जीवनदाता शक्तिका रूपमा सम्मान गर्दछ ।