‘रानी अलैंची’को सदाबहार दाम

हुन त सुकुमेललाई अंग्रेजी भाषामा ‘कार्डामोम’ नै भनिन्छ, जसरी अलैंचीलाई ‘कार्डामोम’ भन्ने गरिन्छ । त्यस्तै, अलैंचीलाई वैज्ञानिकहरूले दिएको नामचाहिँ ‘इलेटेरिया कार्डामम–काडाम’ हो भने गाउँघरमा चलेको भाषामा चाहिँ ‘खोल्से सुन †’ हो । स्मरण रहोस्, अहिलेसम्म नेपाल, भुटान, भारत, श्रीलंका, मलेसिया र ग्वाटेमालामा मात्रै अलैंची खेती भइरहेको जानकारीमा छ । हाल नेपाल, भुटान, भारत, श्रीलंका, मलेसिया र ग्वाटेमालाका किसानहरूले जुन अलैंची खेती गर्ने विश्व बजारमा बिक्री–वितरण गर्ने काम भइरहेको छ, त्यो अलैंचीलाई ठूलो र कालो अलैंची अर्थात् ‘बिग एन्ड ब्ल्याक कार्डामोम’ भनिन्छ । विश्वमा कहिले र कहाँदेखि ठूलो र कालो अलैंची अर्थात् ‘बिग एन्ड ब्ल्याक कार्डामोम’को व्यावसायिक खेती गर्न सुरु गरियो ? थाहा नभए तापनि नेपालमा चाहिँ सर्वप्रथम तत्कालीन सिक्किम देश (हाल भारतको एक राज्य)बाट ल्याएर अलैंची खेती सुरु गरिएको भन्ने भनाइ रहेको छ ।

हुन त अलैंची खेतीका लागि समुद्री सतहदेखि ६–७ सय मिटरदेखि २१–२२ सय मिटरसम्म उपयुक्त मान्ने गरिएको छ भने ७–८ सेन्टिग्रेटदेखि १९–२० सेन्टिगे्रट तापक्रम उपयुक्त हुन्छ । जे होस्, नेपालका पहाडी तथा हिमाली भूभाग भएका जिल्लाहरू ताप्लेजुङ, संखुवासभा, सोलुखुम्बु, गोरखा, पाँचथर, इलाम, तेह्रथुम, धनकुटा, उदयपुर, कास्की, लमजुङ, पर्वत, स्याङ्जामा, बाग्लुङ, सल्यान, अछाम दैलेखलगायत लगभग ४२ जिल्लामा अलैंचीको खेती भइरहेको छ । त्यसो भए तापनि नेपालमा अलैंची खेती हुने प्रमुख जिल्लाचाहिँ ताप्लेजुङ, पाँचथर, इलाम, तेह्रथुम, धनकुटा, संखुवासभा रहेका छन् । हालसम्म नेपालमा प्रमुख तीन जातका अलैंची उत्पादन भइरहेको थियो । पछिल्लोपटक अरू दुई जातका अलैंची विकास गरेर पाँच जातका अलैंची खेती गर्न भनी इलामको फिक्कलमा रहेको ‘अलैंची विकास केन्द्र फिक्कल’ ले नेपाली किसानहरूलाई सिफारिस गरेको छ ।