आठ घण्टा लाग्ने बुटवल-नारायणगढ यात्रा अब २ घण्टामै, दाउन्नेको सास्ती र जाम दुवै हट्यो

लामो समय र ठूलो लागतमा बुटवल–नारायणगढ सडक करिब तयार भएको छ। ४२ महिना (साढे तीन वर्ष) मा सक्ने गरी २०७५ चैतमा विस्तार शुरू भएको आयोजना चालू आर्थिक वर्षभित्र सम्पन्न हुने चरणमा आइपुगेको हो।

वैशाख सकिँदा सडकको काम झण्डै ९२ प्रतिशत पूरा भएको छ। पूर्वपश्चिम महेन्द्र राजमार्गको मध्य खण्डमा पर्ने ११४ किलोमिटर लामो सडकमा ८ वर्ष सवारीसाधन, यात्रु र स्थानीयका लागि सकसपूर्ण सफर बनेको थियो । देशकै जीवनरेखा (लाइफलाइन) मानिएको सडकको बर्दघाटदेखि दुम्कीबाससम्म १४ किलोमिटर दाउन्ने खण्डमा निरन्तर निम्तिइरहेका समस्याले अन्य विकासलाई समेत छायामा पारेको थियो।

अब यात्रुले एसियन मापदण्डको फराकिलो सडकमा सहज यात्रा गर्न थालेका छन्। निर्माण शुरू हुनुपूर्व ३ घण्टा र निर्माणका बेला ८ घण्टासम्म खेप्नुपरेको सास्ती अन्त्य भएर यात्रा पौने दुई घण्टामा छोटिएको छ। कमजोर भूबनोट भएको दाउन्नेको १४ किलोमिटरमध्ये १२ किलोमिटर ढलान गरिएको छ। जसमध्ये पूर्वी खण्डको कालोपत्रे र दाउन्ने खण्डको ढलान सकिएको छ। पश्चिम खण्डको १६० मिटर ढलान मात्र बाँकी छ। दाउन्ने पूर्व ६५ र दाउन्ने पश्चिम ४९ किलोमिटर गरी दुई भागमा विभाजन गरेर विस्तार थालिएको थियो।

सडक विस्तार आयोजना दाउन्ने पश्चिम खण्डका प्रमुख पशुपति ज्ञवालीले दाउन्नेमा १६० मिटर मात्र ढलान बाँकी रहेको बताए। ‘अब सडक पब्लिकलाई समस्या नहुने अवस्थासम्म आइपुग्यो,’ इन्जिनियर ज्ञवालीले भने, ‘अबको १५ दिनमा बाँकी ढलानको काम र खुर्साने खोलाको पहिरो उठाउने काम सकेर सडक तयार हुन्छ।’

उनले थपे, ‘भौतिक प्रगति ९१ प्रतिशतभन्दा बढी पुग्यो, बाँकी ५ प्रतिशत प्राविधिक र अर्को ५ प्रतिशत निर्माण कम्पनीले ४ वर्षसम्म गर्ने मर्मतका लागि हुन्छ। १५ दिनमा दाउन्नेको काम सकेर हामी डिभाइडरमा बिरुवा रोप्नेदेखि अन्य छिटपुट बाँकी काम गर्छौं।’

शनिबार दाउन्ने खण्डको सडक अवलोकन गर्दै भौतिक पूर्वाधार तथा विकास मन्त्री सुनील लम्सालले बाँकी काम मनसुन शुरू हुनुपूर्व सक्न आयोजनालाई निर्देशन दिएका छन्। सडक विस्तारका लागि चौथो पटक थपिएको म्याद आउँदो साउन ५ गते (२१ जुलाई २०२६) सकिँदै छ। कोरोना महामारी, रूख कटानमा ढिलाइ, निर्माण सामग्रीको समस्यालगायत विभिन्न कारण देखाएर काम राम्रोसँग नगर्दा र निर्माण कम्पनी चाइना स्टेट कन्स्ट्रक्सन इन्जिनियरिङ कर्पोरेसन लिमिटेडले सडक भताभुंग बनाउँदा यात्रा निकै असहज भएपछि निकै आलोचना भएको थियो।

एसियाली विकास बैंक (एडीबी)को ऋण सहयोगमा ग्लोबल टेन्डरमार्फत ठेक्का पारेर चिनियाँ निर्माण कम्पनी चाइना स्टेट कन्स्ट्रक्सन इन्जिनियरिङ कर्पोरेसन लिमिटेडले सरकारसँग १६ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता गरी निर्माण शुरू गरेको थियो।

आयोजना पूर्वी खण्डका सूचना अधिकारी तथा इन्जिनियर शिव खनालले पूर्वी खण्ड एकतर्फी जोडिएको र अर्कोतर्फको १६० मिटर मात्र बाँकी रहेको बताए। ‘अब गाडी हिँड्न रोकिने र जाम हुने समस्या अन्त्य भयो। अबको १५ दिनमा सबै काम सकिन्छ। बाँकी काम भनेको सडक सुरक्षाको हुनेछ,’ खनालले भने।

विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर)मा उल्लेख गरिएभन्दा चार गुणा बढी रूख काट्नु परेको, रूख कटानको स्वीकृति ढिला आएको, विद्युत्‌का पोल सार्न ढिलाइ भएको, निर्माण सामग्री उपलब्ध हुन ढिलाइ भएको, कोभिड महामारीको संक्रमणलगायत समस्याले सडक विस्तारमा ढिलाइ भएको भन्दै निर्माण कम्पनीले पटक–पटक सडक विस्तारको म्याद थप गर्दै आएको छ।

११४ किलोमिटरमध्ये ७० किलोमिटर चार लेन तथा २९ किलोमिटरमा चार लेनसहित दुवैतर्फ ६–६ मिटरको सर्भिस लेन तथा दाउन्नेको १४ किलोमिटर सडक तीन लेनको बनेको छ। दुई लेनको सडकलाई चार र ६ लेनमा विस्तार गर्न २०७५ सालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले शिलान्यास गरेका थिए।

ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको भनेर निर्माणको काम रोकेको निर्माण कम्पनीले गत वर्ष सरकारले ठेक्का तोड्ने चेतावनी दिएपछि पछिल्लो समय कामलाई तीव्र रूपमा अगाडि बढाएको थियो। यो खण्डमा रूपन्देही, पश्चिम नवलपरासी र नवलपुर जिल्लाका गैंडाकोट, देवचुली, कावासोती, मध्यबिन्दु, विनयीत्रिवेणी, बर्दघाट, सुनवल, देवदह, बुटवलसहित दर्जन बढी पालिका तथा बस्तीहरू जोडिएका छन्। सडक निर्माणको ढिलाइले यो खण्डमा व्यापार–व्यवसायमा ठूलो असर पुगेको थियो।

यो बजारमा ६ र जंगलमा ४ लेनको सडक हो। सडकको दुवैतर्फ ६–६ मिटरको सर्भिस लेन तथा पहाडी भेग र जोखिम बढी रहेको क्षेत्र मानिने दाउन्नेको १४ किमी खण्डमा ३ लेनको सडक बनाउने गरी सम्झौता भएको छ। सडकका ६४ वटा पुल र ४६२ वटा कल्भर्टलगायतका संरचना निर्माण सकिएका छन्।

चितवनको सौराहाबाट लुम्बिनी जोड्ने सडकको निर्माण सकिएपछि पर्यटन प्रवर्द्धनमा टेवा पुग्नेमा रूपन्देहीका पर्यटन व्यवसायी आशावादी बनेका छन्। होटल तथा रेस्टुरेन्ट व्यवसायी संघ, रूपन्देहीका अध्यक्ष माधवप्रसाद खनालले अहिले सडकको अवस्था राम्रो नभए पनि फराकिलो बनिरहेकाले भविष्यमा यसले रूपन्देहीको विकासमा टेवा पुर्‍याउने बताए। ‘सडकले गर्दा सौराहा आएका पर्यटक लुम्बिनी आउने वातावरण बनेन,’ खनालले भने, ‘सडक अब बनिसक्यो भन्दा पनि हुन्छ। अहिले पहिलेभन्दा दूरी पनि छोटियो। अब नारायणगढबाट बुटवल आउन दुई घण्टा पनि लाग्दैन। सडकले पर्यटन प्रवर्द्धन हुनेमा आशावादी बनेका छौं।’

चितवन र बुटवल जोड्ने यो ‘हाई स्पिड’ सडक हो। यो सडकमा बढीमा प्रतिघण्टा ८० किलोमिटरको गतिमा गाडी चलाउन पाइनेछ। समथर स्थानमा ‘स्पिड लिमिट’ प्रतिघण्टा ८० र बजार क्षेत्र तथा राजमार्ग वारपार गर्ने (क्रसिङ रहेको) स्थानमा प्रतिघण्टा ६० किमि गति कायम गरिएको छ।

दुम्कीबास र बर्दघाटको बीचमा पर्ने करिब १४ किलोमिटर खण्ड दाउन्नेको उकालोमा भने ४० किमि प्रतिघण्टाभन्दा बढीमा कुदाउन नपाइने नियम राखिएको छ।

प्रतिघण्टा ८०, ६० र ४० को स्पिडमा गाडी चलाउन पाइने संकेत चिह्नहरू राखिएका छन्। त्यसका लागि राजमार्गका दुवै किनारमा पहेँलो र बीचभागमा सेतो चिह्न (धर्सा) कोर्ने काम भइरहेको छ। फराकिलो सडकमा तीव्र गतिमा गाडी गुडाउँदा दुर्घटना निम्तिन सक्ने भन्दै ठाउँठाउँमा सीसीटीभी क्यामेरा जडान पनि गरिँदै छ।