नेपालको सञ्चार जगत् हिजोदेखि आजसम्म

नेपालको छापा माध्यमको इतिहास १ सय ७२ वर्षको भएको छ। विश्वका विकसित देशमा सञ्चारका माध्यमको प्रभाव जनमानसमा परिसकेपछि मात्र नेपालमा सञ्चारमाध्यमका रूपमा छापा माध्यम शुरू भएको पाइन्छ। विश्वमा पन्ध्रौं शताब्दीमा आधुनिक छपाई शुरू भए पनि नेपालमा प्रेस अँइपुग्न भने ४ सय वर्ष लागेको इतिहासले देखाउँछ। १९०८ सालमा राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादु्रले बेलायत भ्रमणमाबाट फर्किएका बेला आफ्नो साथमा हाते प्रेस ल्याएका थिए। त्यो नै नेपालको पहिलो प्रेस थियो। उक्त प्रेसको माथिल्लो भागमा गिद्धको आकृति भएकाले त्यसलाई गिद्धेप्रेस पनि भनिन्थ्यो। सो प्रेसमा हुलाकपत्र, टिकटलगायत सरकारी कागजात छापिन्थ्यो। गिद्धेप्रेसपछि भने सरकारीस्तरबाट दोस्रो प्रेसका रूपमा मनोरञ्जन प्रेस सञ्चालनमा आएको थियो। प्रेस भित्रिएपछि पनि नेपालमै पत्रिका छापिन भने ४७ वर्ष लाग्यो।

१९५५ सालमा छापिएको साहित्यिक मासिक सुधा सागर नेपालमा छापिएको पहिलो नेपाली पत्रिका हो। त्यसअघि भने १९४५ मा मोतीराम भट्टले बनारसबाट छापेको गोरखा भारत जीवनलाई पहिलो नेपाली भाषाको पत्रिकाका रूपमा लिइन्छ। कठोर राणा शासनका कारण नेपालमा पत्रपत्रिका छाप्ने वातावरण नभएकाले त्यो बेला शिक्षित वर्ग, युवा तथा साहित्यकारहरुले प्रवासमा रहेर राणाहरुको विरोधमा नेपाली पत्रपत्रिका छाप्ने गर्थे।