छिन्नभिन्न पाकिस्तान ?

गत २२ अप्रिलका दिन भारतको जम्मू काश्मीर स्थित पहलगाममा निर्दोष निहत्था हिन्दू पर्यटकमाथि भएको आतंकी हमलाको घटनाले अब लगभग हाम्रा दुई छिमेकीबीच युद्धको वातावरण बनेको छ । भारत र पाकिस्तान दुवैले औपचारिक रूपमा युद्धको घोषणा गरेको छैन । भारतको सेना, हवाईजहाज वा जलसेनाले अन्तर्राष्ट्रिय सीमा नाघेको छैन । आफ्नै भूमिबाट ड्रोन वा मिसाइलहरू पठाएको छ । मूलतः पाकिस्तानले पनि त्यस्तै गरेको भए पनि ८ र ९ मेको बीचको रातमा भारतको राजस्थान क्षेत्रमा एउटा पाकिस्तानी लडाकु जहाज खसालेर त्यसका चालक गिरफ्तार गरेको खबरले पाकिस्तानबाट सीमा उलंघन भएको प्रतित हुन्छ । औपचारिक रूपमा युद्धको घोषणा नभए पनि ‘युद्धसरह’ स्थितिचाहिँ निश्चित रूपमा पैदा भएको छ । केही दिनभित्रै पूर्ण युद्ध हुने कुरामा अब शंका नगरे हुन्छ । युद्धको परिणाम के होला ? कसले जित्ला ? यस’bout अनुमान गर्नुको अब अर्थ छैन । वास्तवमा ‘इच्छित परिणाम’को आशा गर्दै ‘विश्लेषक’ बन्नुको अर्थै छैन । युद्धको वातावरण बन्दै गरेको वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा दुवै तर्फबाट उत्पादित र प्रवाहित सूचनाको प्रभावमा परेर विश्लेषण गर्नु त खतरनाक नै हो । तर, सञ्चारमाध्यममा उपलब्ध सूचना र व्यक्तिगत सम्पर्कका आधारमा प्राप्त स्पष्ट सूचनालाई मिलाएर केही तथ्यगत निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ । यसै आधारमा भन्ने हो भने भारतको वायु सुरक्षा प्रणाली (एयर डिफेन्स सिस्टम) निकै सुदृढ रहेको देखियो । पाकिस्तानका तर्फबाट प्रहार गरिएका सयौं मिसाइल र ड्रोनमध्ये एउटा पनि लक्ष्यमा पुग्न सकेन, सबैलाई सुरक्षा प्रणालीले हावामै रोक्यो । उता, पाकिस्तानको एयर डिफेन्स सिस्टमचाहिँ पुरै चरमराएको देखिन्छ । भारतले प्रहार गरेका ड्रोनहरू सबैजसो लक्ष्य भेदन गर्न सफल देखिए । भारतीय ड्रोन आक्रमणले लाहोर र कराँचीजस्ता ठूला सहर मात्र होइन पाकिस्तानी सैन्य मुख्यालय भएको रावलपिण्डी सहरको वायु सुरक्षा प्रणालीलाई समेत भेदन ग¥यो !

आज दुई मुलुकबीच चल्दै गरेको प्रत्यक्ष युद्धभन्दा पनि पाकिस्तानभित्र चल्दै गरेको द्वन्द्व र त्यसका कारण यस युद्धमा परेको प्रभावका वा युद्धले आन्तरिक द्वन्द्वमा पारेको प्रभावका ’boutमा केही उल्लेख गर्दै छु । पाकिस्तान चार प्रान्तहरू र एक स्वशासित क्षेत्रको संघ हो । पञ्जाव, सिन्ध, बलुचिस्तान र खैबर पख्तुनख्वा चार प्रान्तहरू हुन् भने पाकिस्तान नियन्त्रित आजाद काश्मीर (गिलगित बाल्तिस्तानसहित) स्वशासित क्षेत्र हो । अहिले भारतविरुद्धको द्वन्द्व वा युद्धमा फगत पञ्जाव एक्लै लडिरहेको प्रतित हुन्छ । यी प्रान्तका चरित्रका ’boutमा थोरै बुझ्दा समग्र पाकिस्तानको प्रारूप र चरित्र बुझ्न सजिलो हुन्छ ।