त्रिकोणात्मक सम्बन्धको भूराजनीतिक पराकम्प

रसिया युक्रेन युद्ध र कोरनाको कहरले गर्दा विश्व कूटनीतिक मञ्च ध्रुवीकृत अवस्थामा देखिएको छ । बहुपक्षीय संघसंगठनको सक्रियता बढे तापनि कूटनीतिमा तनाव कम भएको छैन । जी–सेभेन, जी–ट्वान्टी, संघाई सहयोग संगठन, ब्रिक्स, बिम्स्टेक, आसियानजस्ता अनेकौं संगठनको सक्रियताले संवादहीनताको वातावरणलाई कमजोर बनाएको छ । भर्खरै भारतमा भएको जी–ट्वान्टी बैठकमा अमेरिकी सेक्रेटरी अफ स्टेट ब्लिंकन र रसियाका परराष्ट्रमन्त्रीबीच भएको वार्तालाई प्रतिनिधि उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ । रसिया र चीनको सामीप्यताले गर्दा भारत अमेरिकी सम्बन्धमा मधुरता थपिएको छ ।

त्यस्तै भारत चीनको तनावले गर्दा पनि अमेरिकी भारत सम्बन्धले नयाँ उचाइ हासिल गरेको छ । तर, भारतीय कूटनीतिको सफलताको द्योतक अमेरिका र रसियासँगको सन्तुलित नीति हो । पश्चिमा शक्तिको दबाबको बाबजुद पनि भारतले रसिया युक्रेन युद्धमा रसियालाई कूटनीतिक र सामरिक दबाब दिएन । पारस्परिक सम्बन्ध र आर्थिक कूटनीतिको कसीमा रसियासँग ऊर्जा आयत १६ गुणा बढाएर आप्mनो आर्थिक वृद्धिदरलाई निरन्तर राख्यो । साथसाथै कूटनीतिको सम्पूर्ण संयन्त्रलाई परिचालित गर्दै लगभग २० हजार भारतीय नागरिकलाई युक्रेनबाट निकाल्न भारत सफल भयो । ऊर्जा र हतियारमा रसियाप्रतिको निर्भरतालाई भारतले नजरअन्दाज गर्न सक्दैन ।