राजनीतिक आवरणमा नागरिक समाज

नेपालका नागरिक समाज विशेषगरी धर्म संस्कृति र परोपकारसँग सम्बन्धित देखिएका छन् । प्रारम्भिक समयमा यस्ता समाज प्रायः अनौपचारिक रूपमा क्रियाशिलता दिने गर्थे । समाजमा देखिएका गलत क्रियाकलापको सुधार गर्दै अन्यायमा परेकालाई न्याय प्रदान गर्ने देखी दिनदुःखी र असहायलाई सहयोग गर्नेजस्तो महान् कार्यहरूमा नागरिक समाजले अभ्यस्तता प्राप्त गरेको थियो । पञ्चायती कालको प्रारम्भमा आइपुग्दासम्म यसले समाजमा अत्यन्त राम्रो स्थान बनाएको थियो । स्थानीय भद्र भलादमीको पहिचान बनाएका समाजका अगुवा आफ्ना क्षेत्रका समस्या समाधान गर्न क्रियाशीलता दिने गर्थे । सानातिना विकास निर्माणका कार्य आफैं गर्थे । यस्ता अगुवाप्रति समाजले हृदयदेखि नै सम्मानभाव प्रकट गर्दै ठूलो आस्था र विश्वास राख्थे ।

वास्तवमा वर्तमान समयमा जस्तो नागरिक समाजका नामले सम्मान नगरिए तापनि यिनीहरूको क्रियाशीलता अत्यन्त सम्मानयोग्य र अर्थपूर्ण रहँदै आएको थियो । सुखदुःखलगायत सामाजिक पर्वहरूमा नागरिकले स्मरण गर्दै सहयोगको अपेक्षा गर्ने आदर्श पात्रका रूपमा स्थापित भएका थिए । आजको जस्तो सबै विषयमा सरकारमै निर्भर रहने स्थिति थिएन । त्यसबखतको नागरिक समाजलाई वास्तवमा नै निःस्वार्थ भाव र इमानदारिताका दृष्टिले आफ्नो धारणा सबैले सकारात्मक बनाउँदै लगेका थिए । पञ्चायती शासनको मध्यतिर वर्गीय र व्यावसायिक संगठनहरूलाई पञ्चायती व्यवस्थाको भ्रातृ संगठनका रूपमा विकास गर्ने सोचका साथ परिचालन गर्न थालियो ।