सम्बन्ध उही, सर्त फेरियो

नेपाली राजनीतिमा विद्यार्थी सङ्गठनहरूलाई ‘भातृ संस्था’ भन्ने चलन दशकौँदेखि चल्दै आएको छ। सुरुमा स्वतन्त्र रूपमा उदाएको यो आन्दोलन पञ्चायतकलामा दलहरूमाथि प्रतिबन्ध लागेपछि बिस्तारै राजनीतिक दलहरूको भातृ संस्थामा परिणत हुन पुग्यो। ‘भातृ संस्था’ भन्ने शब्दले सम्बन्धको एउटा खास चित्र कोर्थ्यो मातृ पार्टीको आज्ञाकारी सन्तान, निर्देशन पाउने र पालना गर्ने संस्था अर्को अर्थमा आफ्नै स्वर नभएको मातृ संस्थाको प्रतिध्वनि । नेपाल विद्यार्थी संघ र नेपाली कांग्रेसको सम्बन्ध पनि लामो समयदेखि यही ढाँचामा चल्दै आएको थियो। तर चैत्र ६ गते सम्पन्न नेविसंघको केन्द्रीय सिनेट बैठकले पारित गरेको प्रस्ताव नं. ५ ले यो परम्परागत सोचलाई आमूल रूपमा चुनौती दिएको छ। प्रस्तावमा सम्बन्ध तोडिएको छैन तर सम्बन्धका सर्तहरू भने मौलिक रूपमा फेरिएका छन्।

पछिल्लो समय नेपालमा राजनीतिक दलसँग आबद्ध विद्यार्थी सङ्गठनहरूको भविष्यबारे मुख्यतः तीन वटा भिन्न धारणाहरू सुनिन्छन्। पहिलो धारणा: सबै दलीय विद्यार्थी सङ्गठन विघटन गरिनुपर्छ। दोस्रो धारणा: विद्यार्थी सङ्गठनहरूको ऐतिहासिक योगदान अस्वीकार गर्न मिल्दैन, तर जेनजी आन्दोलनपछिको नयाँ नेपालको माग सम्बोधन गर्न ठोस संरचनात्मक सुधार अपरिहार्य छ।र तेस्रो धारणा: पार्टीसँगको भातृत्वको सम्बन्ध कायमै राख्नुपर्छ, परम्परागत संरचनामा नै काम गर्नुपर्छ भन्ने धाराणा।