मानवीय पुँजी र राष्ट्रिय सम्पदा

मानव विकास भनेको देशको आर्थिक सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक क्षेत्रलगायत भौतिक उपलब्धि र तिनको उपयोगमा जनताको पहुँचको दायरा फराकिलो पार्दै तिनीहरूको इच्छाअनुसारको क्षमता विकास गर्नु हो । यसले मानिसहरूका लागि आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमा विकल्पको चयन गर्ने दायरालाई फराकिलो पार्छ । समग्रमा मानव जातिलाई विकासको केन्द्रबिन्दु मानेर गरिने सबै किसिमको विकास नै मानव विकास हो । मानव विकास मूलतः सन् १९८० को दशकको अवधारणा हो । विकासको अवधारणामा पुनर्विचार गर्दै विकासको साध्य र साधन दुवै मानिस हो भन्ने मान्यतासहित संयुक्र राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रमले सन् १९९० देखि मानव विकास प्रतिवेदन प्रकाशन गर्न थालेदेखि यो अवधारणा घनीभूत रूपमा आएको हो ।

जनशक्ति कम हुँदा समाजको माग घट्न जाँदा उद्योगको विकास र विस्तारमा प्रतिकुल प्रभाव पर्दछ