सुशासनमा अल्झिएको जनअपेक्षा

चीन र भारतबीच अवस्थित दक्षिण एसियाको भूपरिवेष्ठित देश नेपाल आफ्नो समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदा, मनोरम परिदृश्य र हिमालयका अग्ला चुचुराका लागि प्रसिद्ध छ । यो इतिहासमा खडा भएको राष्ट्र हो । जुन धेरै जातीय समूह, भाषा र परम्परा समावेश भएको विविध जनसंख्याको साथ छ । २०६५ सालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएदेखि नेपालले थुप्रै चुनौती र अवसर सामना गरिसक्यो । जनताका अपेक्षा देशजत्तिकै विविध र जटिल छन् । जसले आर्थिक विकास, सामाजिक न्याय, राजनीतिक स्थिरता र वातावरणीय दिगोपनाका लागि उनीहरूको आशा झल्काउँछ । यस अर्थमा देशका जनताका बहुआयामिक अपेक्षा, शासन, अर्थतन्त्र, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, पूर्वाधार र वातावरण संरक्षणलगायत जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा उनीहरूको आकांक्षा जाँच गर्छ । यसले ऐतिहासिक सन्दर्भ, वर्तमान चुनौती र द्रुत रूपमा परिवर्तन भइरहेको विश्वमा नेपालीले आफ्नो भविष्य परिकल्पना गर्ने तरिका’bout जानकारी दिन्छ ।

२०७२ सालको संविधानअन्तर्गत संघीय संरचना अपनाएर शक्ति विकेन्द्रीकरण र शासन जनताका नजिक ल्याउने उद्देश्य थियो । यस परिवर्तनले स्थानीय शासनमा सुधार, सार्वजनिक सेवामा सुधार र बृहत्तर क्षेत्रीय विकासको अपेक्षा बढाएको छ । तर, संघीयता कार्यान्वयन प्रशासनिक अवरोध, स्रोतसाधन कमी र राजनीतिक विवादलगायत चुनौतीले भरिएको छ । जसले केही प्रारम्भिक आशावाद कमजोर बनाएको छ । यसमा आर्थिक विकास र रोजगारीका अवसर अवलोकन गर्ने हो भने आर्थिक विकास धेरै नेपालीको प्रमुख चासोको विषय हो । नेपाल एसियामा सबैभन्दा कम विकसितमध्ये एक हो । यसको जनसंख्याको महत्वपूर्ण भाग गरिबीको रेखामुनि बाँचिरहेको छ । फलस्वरूप, दिगो आर्थिक वृद्धि प्रवर्धन, रोजगारीका अवसर सिर्जना र गरिबी घटाउने नीतिको तीव्र इच्छा छ । मूलतः राष्ट्रको अर्थतन्त्र धेरै हदसम्म कृषि, रेमिट्यान्स, पर्यटन र केही हदसम्म उत्पादनमा निर्भर छ । वस्तुतः अर्थतन्त्र विविधीकरण दीर्घकालीन विकासका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ । धेरै नागरिकले सरकारले व्यापार वृद्धि गर्न, विदेशी लगानी आकर्षित गर्न र साना तथा मझौला उद्यम (एसएमई)लाई समर्थन गर्ने वातावरण बनाउनुपर्ने अपेक्षा राख्छन् । यसमा पनि थप रूपमा विकासशील रोजगार बजारसँग सान्दर्भिक सीपले कार्यबल सुसज्जित गर्न सुधारिएको व्यावसायिक तालिम र शिक्षाका लागि आह्वान गरिएको छ । त्यस्तै, माइग्रेसन र रेमिट्यान्स खासगरी खाडी मुलुक र मलेसियामा श्रम आप्रवासन देशको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ । जुन विदेशबाट आउने रेमिट्यान्सले राष्ट्रिय आम्दानीको ठूलो हिस्सा ओगटेको छ । जसले धेरै घरपरिवारका लागि अत्यावश्यक जीवनरेखा कोर्छ । तर, वैदेशिक रोजगारीमाथिको यस निर्भरताले स्वदेशी रोजगारीको आवश्यकता पनि उजागर गरेको छ । धेरै नेपाली देशभित्रै राम्रो रोजगारीका अवसर पाउने आशा राख्छन्, जसले गर्दा बसाइँसराइ आवश्यकताभन्दा पनि विकल्प हो ।