निर्यात व्यापार पर्वद्धनका आधार

कुनै पनि मुलुकको अर्थतन्त्रको स्वास्थ्य अवस्थालाई प्रभाव पर्ने प्रमुख क्षेत्रहरूमध्ये वैदेशिक व्यापार पनि एक हो । आयात र निर्यातको परिमाणमा आउने असन्तुलनले अर्थतन्त्रका विभिन्न परिसूचकमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने गर्छ । व्यापार घाटा नेपालको वैदेशिक व्यापारको विशेषताजस्तै बनिसकेको छ । निर्यातको परिमाणको तुलनामा आयातको परिमाण धेरै हुनाले मुलुकले व्यापार घाटाको सामना गरिरहेको छ । यसले विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा मात्र चाप पारेको छैन, बेलाबखत विश्वव्यापी रूपमा भएका आर्थिक, सामाजिक तथा राजनीतिक उतारचढावले निम्त्याएका प्रतिकूल प्रभावको समेत सामना गर्नुपरेको छ । यसैगरी, पछिल्लो समय मुलुकको वैदेशिक व्यापार दिन प्रतिदिन खुम्चिँदै गएको छ । यसले गर्दा मुलुकको राजस्व संकलनका साथै आन्तरिक अर्थतन्त्र चलायनमा समेत प्रतिकूल प्रभाव पारेको देखिन्छ । यस अवस्थाको न्यूनीकरणका लागि निर्यात व्यापारको प्रवद्र्धन आवश्यक भएको छ ।

नेपालको वैदेशिक व्यापारको कुल हिस्सामा निर्यात व्यापारको अंश ज्यादै न्यून हुने गरेको छ । भन्सार विभागको पछिल्लो तथ्यांकनुसार आव २०८०÷८१ को पहिलो नौ महिनाको अवधिमा १२ खर्ब ८१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँको कुल वैदेशिक व्यापार भएकामा निर्यातको योगदान १ खर्ब १३ अर्ब ९४ करोड ६० लाख रुपैयाँ रहेको जनाएको छ । यो अंश कुल व्यापारको ८ दशमलव ८९ प्रतिशत मात्र हो । यसैगरी, गत आवको सोही महिनासम्मको तुलनामा निर्यात व्यापारमा ३ दशमलव ६६ प्रतिशतले कमी आएको छ । गत चैतसम्म नेपालले १ खर्ब १८ अर्ब २७ करोड ९९ लाख रुपैयाँको वस्तु निर्यात गरेको थियो । यस अवधिमा नेपालबाट निर्यात भएका वस्तुहरूमा फलाम तथा फलामका उत्पादनहरू, यार्न, ऊनी गलैंचा, तयारी पोसाक, जुस, अलैंची, प्लाइउड, जुट तथा जुटका सामानहरू, ऊनी फेल्टका उत्पादन, पामतेल, चिया, पश्मिना सल, कुकुर बिरालाका आहारा, पिना, जडिबुटी, कपडा, पास्ता तथा चाउचाउ, सिमेन्ट क्लिंकर र तामा तथा तामाका उत्पादनहरू प्रमुख रूपमा रहेका छन् ।