ऋषिपञ्चमी र गोत्रपूजन

भदौ महिनाको शुक्लपक्षको पञ्चमीका दिन ऋषिपञ्चमी पर्छ । पहिले यो सबै वर्ण र व्यक्तिका लागि अनिवार्य थियो । तर, हिजोआज नारीहरूले मात्र यो दिन व्रत लिने गर्छन् । यो व्रतको ब्रह्मान्ड पुराणमा उल्लेख छ । यसअनुसार सबैले नदी तथा तालमा स्नान गरी सफसुग्घर भई अग्निशालामा प्रवेश गरी सात जना ऋषि मरिचि, वशिष्ठ, अंगिरा, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह र क्रतुको प्रतिमालाई पञ्चामृतले स्नान गराइन्छ ।

त्यसपछि व्रतालुले ती प्रतिमामाथि चन्दनको लेप, कपुर आदि लगाएर पुष्प, सुगन्धित पदार्थ, धूप, दीप, श्वेत वस्त्र, यज्ञोपवीत, नैवेद्यादि द्वारा पूजा गर्नुपर्छ । त्यसपछि मन्त्रसहित अघ्र्य दिनुपर्छ ।