पाठ्यक्रममा नागरिक शिक्षा किन ?

शिक्षा व्यक्तित्व विकासको आधार हो । देश निर्माणको जग हो । आचरण निर्माणमा शिक्षाको ठुलो भूमिका हुन्छ । शिक्षा के हो भन्दा पनि शिक्षा के होइन भन्ने कोणबाट हेर्दा यसको क्षेत्र व्यापक छ । अमेरिकन शिक्षाविद जोन डिवेले शिक्षा जीवनको लागि होइन, जीवन नै हो भने । यसको अर्थ शिक्षा र जीवनलाइ अलग्ग्याउँदा जीवनले पूर्णता पाउन सक्दैन भन्ने अर्थ लाग्छ । एरिष्टोटलले शिक्षालाइ समृद्धिको आधार भने । समृद्धिको कुरागर्दा मानव जीवन भौतिक सम्पन्नताले मात्र पूर्ण हुन सक्दैन । समृद्ध जीवनको लागि शारीरिक, मानसिक, सामाजिक, आर्थिक, सास्कृतिक, साँस्कारिक रुपमा सक्षम हुनु पर्दछ ।

शिक्षाविद विल डुरान्टका अनुसार “हामी जे बारम्बार गर्छौ, त्यहीँ पुग्छौं, त्यसैले उत्कृष्टता भनेको कृत होइन, बानी हो, भनेका छन् ।” डुरान्टले भनेजस्तो वालवालिकाहरुले बारम्बार व्यवहारमा प्रयोग गर्न सक्ने असल आचरण निर्माणको स्रोत हो नागरिक शिक्षा । नागरिक शिक्षाले मानवमूल्यलाइ सिकाउँछ । मानव मूल्य अन्तरपर्ने सील, स्वभाव, रहन, सहन, धार्मिक, साँस्कृतिक तथा सामाजिक ज्ञान सिक्न मद्धत गर्दछ । नागरिक शिक्षाले अधिकार र कर्तव्यको बोध भएका नागरिकहरु उत्पादन गर्नको लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ । अब्राहम लिङ्कनले समाजका वालवालिकाहरुलाई शिक्षा दिनसकियो भने प्रौढहरुलाई सिकाउनु नै पर्दैन भनेका छन् । लिङ्कनले भने जस्तो समाजका वालवालिकाहरुलाई असल आचरण, इमानदारीता, सामाजिक दायित्व, परोपकारी भावना तथा लोकतान्त्रिक चरित्रको निर्माण जस्ता गुणहरुले प्रशिक्षित गराउनको लागि नागरिक शिक्षाको विषयबस्तु ज्ञान आवस्यक ठानिन्छ ।